ابو القاسم سلطانى
348
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گرممزاج موثر مىباشد . مقدار خوراك افشره برگ آن تا 5 / 37 گرم و پودر برگ خشك شده تا 70 گرم مىباشد و جانشين آن برگ خشخاش و كاهو مىباشد . تخم گشنيز مفرح ، مقوى مغز ، برطرفكننده وسواس و خيسانده دانه بوداده يا شيره دانه در اسهال خونى ، زخم مجارى ادرار موثر سيلان و دفع بىاراده اسپرم را بند مىآورد . مقدار خوراك پودر دانه حد اكثر 12 گرم مىباشد و چنانچه مقدار 120 گرم از افشره دانه تر و تازه گياه خورده شود ايجاد مسموميت مىكند 11 * . گشنيز به عربى كزبره و به فرنگى كورياندر ، . . . نزد بقراط در دوم سرد و خشك و جالينوس و شيخ الرئيس گرم دانستهاند . گويند كه سى مثقال از آب تازه او كشنده است . تخم گشنيز در دوم سرد و در سيم خشك است . . . 12 * . كزبره ، گشنيز ، تخم گشنيز Coriandrum sativum 13 * . قسمت قابل مصرف : برگ و دانه ( ميوه ) گياه است . تركيبات شيميائى : برگ داراى ويتامينهاى B 2 , B 1 , A ، نياسين ، ويتامين C و مواد معدنى نظير كلسيم ، فسفر ، آهن ، سديم ، پتاسيم همچنين داراى اسانس مىباشد كه از نظر تركيب تقريبا مشابه دانه ولى مقدار آن كمتر است . هر يكصد گرم برگ 55 كالرى حرارت ايجاد مىنمايد . ميوه كه به غلط دانه ناميده مىشود داراى 13 درصد مواد چرب متشكل از گليسيريدهاى اولئيك اسيد ، پالميتيك اسيد ، لينولنيك اسيد ، پتروسيلينيك اسيد ، ويتامين C ، اكزالات كلسيم 18 - 16 درصد مواد پروتيدى ، 38 درصد سلولز و 1 تا 5 / 1 درصد اسانس مىباشد . اسانس گشنيز در روسيه ، يوگسلاوى و رومانى به وسيله تقطير يا بخار آب استخراج مىشود متشكل از مواد زير است : Coriandrol ( 74 - 55 درصد ) ، ليمونن ، آلفا پىنن ، سيمن ، كامفر ، كامفن ، ترپىنن ، منوترپن ، كارون ، فلاندرن ژرانيول مىباشد . همچنين ميوه داراى Umbelliferon , Scopoletin و فلاونوئيدهائى نظير Quercetin ، ايزوكورستين Isoquercetin ، روتين ، كمفرول و بالاخره Coriandrinol , Glucoronid مىباشد . اين مجموعه به دانهها اثر ضد التهاب ، ضد اكسيدان و قابض را مىدهد . خواص : مقوى معده ، بادشكن ، ضد نفخ ، هضمكننده غذا ، مدر ، آنتىاسپاسموديك ، ضد التهاب و ضد باكترى .