ابو القاسم سلطانى
311
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ديوسكوريد مىنويسد : صمغ درختى است شبيه به مرّ ولى بدطعم كه محل رويش آن عربستان مىباشد و از مخلوط آن با مرّ و مينه جهت بخور استفاده مىشود . خوردن آن به مدت طولانى ( 3 تا 5 روز متوالى ) * با سكنجبين شخص را لاغر مىكند . در بزرگى طحال ، صرع ، آسم موثر است . با عسل آب قاعده آور است . كبودى زير چشم را بر طرف و خوردن و به چشم كشيدن آن قدرت بينايى را زياد مىكند . شلى لثه و درد دندان را بر طرف مىكند 1 * . بعضى گفتهاند قيقهن سندروس است 2 * . ولى ثابت نشده است ( ابن سينا 3 * ) . مرحوم ابن وافد گفته است كه آن لك 4 * مىباشد و ديگر پزشكان متقدم گفتهاند كه آن سندروس است و اين صحيحتر است ( ابن بيطار در تفسير كتاب دياسقوريدوس : 5 * ) ، ابن بيطار در جامع مفردات از نظريه قبلى خود عدول نموده و پس از نقل قول از ديوسكوريد مىنويسد : برخى آن را سندروس و بعضى لك دانستهاند ولى هيچيك از اين دو نيست ، زيرا بر خلاف سندروس و لك اين صمغ بدبو است گرچه هر سه خاصيت لاغر كردن را دارند 6 * . گرم و در سوم خشك ، سقطكننده جنين و مقدار خوراك آن 1 درهم است ( انطاكى : 7 * ) حكيم مومن و عقيلى خراسانى مىنويسند قيقهر ، قيقهن ، قنقهر ، لغت يونانى است به عربى شجره و به فارسى لعل معبرى و در هند و بنگاله بيشتر بهم مىرسد به هندى رال 8 * و دهونه 9 * نيز مىنامند . . . و گويند از زير پوست درخت كهنه سكوه 10 * كه " سال " نيز گويند برمىآيد . اين دانشمندان ضمن تاييد موارد درمانى ذكر شده توسط پيشينيان خود اضافه مىنمايند در خيز عمومى انساج موثر و مقدار خوراك آن حدود 600 ميلىگرم است . از بين برنده آثار زخمها ، جراحتها و التيامدهنده زخمهاى تازه و كهنه و عميق ، زخم آبله ، سوختگى ، ناصور و روغن آن جهت اكزما و زردزخم مجرب مىباشد 11 * . ( 1 * ) - تت دياسقوريدوس م - 1 ش 21 ص 31 ( 2 * ) - صيدنه ترجمه فارسى ش 642 ( 3 * ) - قانون عب 423 ( 4 * ) - لك Ficus Laccifera Roxb ( 5 * ) - تفسير كتاب دياسقوريدوس ص 118 ش 23 از مقاله اول ( 6 * ) - تت جامع مفردات ج 4 ص 41 و 42 ( 7 * ) - تذكره داود انطاكى ص 264 ( 8 * ) - رال نامى است مشترك بين رزين مورد بحث ، سندروس و بهويژه رزين حاصل از درخت سكوه هندى . . . رجوع شود به زيرنويس شماره 10 ( 9 * ) - دهونه نامى است هندى كه به رزين گياه مورد بحث و به خصوص به رزين درخت سكوه هندى داده شده است . رجوع شود به زيرنويس شماره 10 ( 10 * ) - سكوه Sakoh درختى است كه محل رويش آن هند و نام علمى آن Shorea Robusta Grant - F و نام سنسكريتى Sala ، هندى سكوه Sakoh و سال Sal مىباشد و رزين آن را به هندى Ral و Dahuna