Code - 1424 خيرى Cheiranthus cheiri L . خيرى Khiri يا شب‌بوى زرد گياهى است زينتى به ارتفاع 60 - 30 سانتيمتر از خانواده Cruciferae بومى جنوب و شمال غربى اروپا كه معمولا بر روى خرابه‌ها و زمين‌هاى سنگى به صورت وحشى رشد و نمو مىكند و در ساير نقاط دنيا پرورش داده مىشود . برگ‌ها ساده ، باريك ، نوك‌تيز ، لبه صاف ، پوشيده از تارهاى فراوان و به رنگ سبز روشن مىباشند . گل زرد يا زرد مايل به قهوه‌اى ، ميوه خورجينى و پوشيده از تارهاى كوتاه و پر از تخم مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : خيرى يا هيرى گياهى است كه از ديرباز شناخته شده است به پهلوى آن را Kherig zard مىناميده‌اند و فرشته " رام " يا " والابه " را امشاسپند خويش آن مىدانستند 1 * . يونانىها گياه را Leukoion مىناميده‌اند كه به لوقوليان معرب شده است . نام جنس گياه ماخوذ از دو واژه يونانى Kheir يا Khori به معنى " دست " و Anthos به معنى " گل " گرفته شده است و اين اشاره به رسمى در قرون وسطى مىباشد . در آن دوران افراد به هنگام خارج شدن از منزل آن را در دست خود نگه مىداشتند تا از بوى بد كوچه در امان باشند و نام نوع Cheiri ماخوذ از خيرى مىباشد . ديوسكوريد درباره گياه مىنويسد : گياهى است معروف كه گل‌هاى آن به رنگ‌هاى سفيد ، زرد و بنفش مىباشد و نوعى كه گل آن زردرنگ است در امر درمان وارد مىشود . نشستن در جوشانده گل‌هاى خشك شده آن در ورم رحم سودمند و قاعده‌آور مىباشد و ضماد مخلوط آن با قيروطى 2 * در ترك‌خوردگى مقعد و با عسل در آفت موثر مىباشد و خوردن حدود 7 گرم از آن و يا مصرف آن از طريق واژن قاعده‌آور و كشنده جنين مىباشد و ضماد كردن ريشه آن با سركه در ورم طحال و نقرس سودمند است 3 * . رازى در موضع خيرى كاملا آنچه كه ديوسكوريد ذيل Leukion آورده است به نقل از وى ذكر نموده و اضافه مىنمايد كه خيرى زخم‌ها را التيام بخشيده و اعضاء چركين و متعفن را اصلاح و جوشانده آن مخلوط با شمع و روغن دمل‌ها و قرحه‌هاى دير علاج‌پذير را درمان مىكند و تخم خيرى هم همان اثرات را دارد و با اين تفاوت كه قدرت قاعده‌آورى آن بيشتر است 4 * . خيرى معرب هيرى Hiri پارسى است و آن را شب‌بو مىنامند زيرا در شب عطرى كه از او به مشام مىرسد بيشتر و دلپذير مىباشد و اهل عراق انواع آن را منثور مىنامند 5 * . جوشانده ريشه خيرى با سركه درد دندان را تسكين مىدهد 6 * . آشاميدن حدود 10 گرم از جوشانده و يا سائيده آن جنين مرده و كيسه آب 7 * را خارج مىكند و به چشم كشيدن آن در Leukoma يا لكه سفيد روى قرنيه 8 * سودمند است . تخم آن ضد نفخ و تسكين‌دهنده سكسكه است و روغن آنكه از قرار دادن گلبرگ‌هاى تازه در روغن كنجد به مدت چهل روز و در مجاورت آفتاب تهيه مىشود قاعده‌آور ،