ابو القاسم سلطانى
274
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
سرخ و آماسهاى گرم و مخلوط خاكستر آن با سركه در طاسى سر موثر مىباشد . . . داخل شدن گل آن در گوش موجب كرى مىگردد . ( ترجمه از دياسقوريدوس م 1 - ش 92 ص 85 ) برگ آن تا هنگامى كه تازه است به اندازه كفايت سردىبخش است با اين وجود زداينده است از پنبهاى كه در اطراف گره نىها مىباشد بايد برحذر بود چه داخل شدن آنها در گوش به شنوائى زيان مىرساند و اگر ادامه پيدا كند موجب كرى مىگردد و دمشقى گويد كه در خراشيدگى جلد سودمند مىباشد و در تركيب مرهمها داخل مىشود ( الحاوى ج 21 ص 264 ) 7 * . شستشوى دندان با سوختهشده آن جرم دندان را از بين برده و آن را سفيد مىكند ( الابنيه 252 ) . بولس سه نوع قصب ذكر كرده است قصب النبل كه از او تير سازند ، قصب الذريره و قصب فارسى . قصب فارسى را به رومى قالاموس و فراغماطيس و به سريانى قنيادبساما ناميده است ( صيدنه عپ 309 و ترجمه فارسى ش 620 ) . ابن سينا علاوه بر انواعى كه ديوسكوريد ذكر نموده است از دو نوع ديگر نام مىبرد يكى نى بسيار باريك توخالى كه از آن حصير مىسازند 8 * و ديگرى نى بسيار ستبر و دراز و ديرشكن كه از هند مىآورند و از آن نيزه مىسازند 9 * و علاوه بر مصارف درمانى ذكرشده در فوق قصب يا نى در پيچخوردگى عصب و سوخته آن را در كچلى Ringworm سودمند دانسته و آن را زيادكننده پيشاب ، قاعدهآور و پادزهر نيش كژدم دانسته است ( قانون عب 417 ) . شريف [ ادريسى ] گويد اگر فرش منزل تبدار را از برگ نى بهبافند [ حصير ] و بر آن آب بهپاشند هواى خنك به بيمار رسيده و تب بيمار كاهش ميابد ( تت جامع مفردات ج 4 - 31 ) . پوست نى پارسى سوخته گرم بود در سوم و خشك بود سفيدى چشم 10 * زايل كند ( اختيارات 349 - 350 ) . گرد آن با عسل قطعكننده سرفه و خاكستر آن خارش و گال را از بين برده مو را دراز مىكند و شبنمى كه روى برگ آن مىنشيند بياض العين را از بين مىبرد ( تت تذكره 260 ) . به فارسى نى و به تركى قاميش نامند هندى او كه باس نامند غير مجوف . . . ريزوم آن قوىتر ضماد كوبيده تازه آن مخلوط با سركه جهت درد كمر و خوردن سوخته آن به اندازه 6 / 0 گرم در انسداد كيسه صفرا و ضماد سوخته آن در زخمهاى چركدار و خاكستر آن در خونريزى لثه سودمند است ( از تحفه 206 ) . پودر پوست نى نيمرس در خونريزى تمام اعضاء و برگ نورسته آن را اگر در آب خوب بمالند صاف كرده بنوشند در هموپتيزى و سوخته ريزوم آن با پوست با هموزن آن حنا جهت رويانيدن مو و بلندى و تقويت آن موثر مىباشد ( از مخزن 450 ) . با توجه به آنچه آمد اقسام قصب ذكرشده در كتب قديم شامل گياهان زير مىباشد : Arundo donax L , Arundo nastos , A . Fistolaris L . , A . Isaca Desf , A . Arenaria L . , Phragmites australis , Cav ) . ( Trin . Ex . Steud - Arundo phragmites L ) , Saccharum ravennae ( L . ) Murray , ) . , Juncus rigidus L . , Juncus effusus L . , Juncus maritimus L . مىباشد .