ابو القاسم سلطانى

28

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

روش اجراى تدوين دايره المعارف ، جمع‌آورى اطلاعات ، به ترتيب : الف - جمع‌آورى كتب مربوط به طب سنتى نظير آثارى از بقراط ، كتاب دياسقوريدوس ، 23 جلد كتاب الحاوى و رازى ، صيدنه ابو ريحان ، قانون ابن سينا ( چاپهاى سنگى تهران و بولاق ) ، ذخيره خوارزمشاهى ، شرح اسماء العقار ، جامع مفردات ابن بيطار ، شليمر ، هوپر . . . كتب خطى مانند فروغ ناصرى ، حمّيات ، نبض ، جنگ الادويه ، دست‌نويس به زبان پهلوى ، اختيارات بديعى نسخه خطى با مطالبى كامل‌تر و صحيح‌تر از كتاب چاپ شده و . . . به اين ترتيب با سه سال صرف وقت و مسافرت به اطراف كه از سال 1343 شروع شده بود جمعا حدود 300 كتاب و تعدادى كتب به صورت زيراكس جمع‌آورى شد . اين تعداد امروز از مرز 1200 گذشته است . ب - وارد كردن اسامى مشهور گياهان از كتب صيدنه ابو ريحان ، قانون ، مخزن الادويه و فروغ ناصرى در فيشهاى بزرگ به ابعاد 14 10 با ذكر شماره صفحه و مرتب كردن فيشها به ترتيب حروف . ج - گردآورى اسامى مترادف گياهان ، اصطلاحات ، نام بيماريها از فرهنگها مانند فرهنگ پهلوى ، بند هش هزوارش‌ها ، لغت فرس ، فرهنگ مخزن ، قرابادين كبير ، لغات پراكنده تحفه . . . به ( صورت فيش‌بردارى ) ، با ذكر نام كتاب شماره صفحه ( در مورد كتابهاى خطى كتابخانه شخصى ، صفحات با مداد شماره‌گذارى شماره‌گذارى شده‌اند ) ، اسامى مترادف يك گياه هم به صورت فيش گروهى و هم به صورت فيش يك نامى نوشته و به فيش بزرگ اصلى ارجاع داده شده است . د - از آنجا كه طب عوام مسئله شايان بررسى و تحقيق مىباشد و در طى سه سال اجراى طرح " جمع آورى و بررسى فيتوشيمى گياهان ايران " اسامى محلى و موارد مصرف آنها يادداشت شده بودند اين اسامى نيز در فيشها وارد شده‌اند . ه - چون مرتب نمودن حدود 200 هزار فيش به ترتيب حروف به تنهائى امكان‌پذير نبود ( در آن زمان استفاده از كامپيوتر مانند امروز رواج نداشت ) لذا با پرداخت حق الزحمه از افراد ديگر كمك گرفته شد كه به علت مشكلات مالى مرتب كردن فيشها مدت سه سال به طول انجاميد . و - مقابله كتب ديوسكوريد ، الحاوى ، صيدنه عربى و جامع مفردات ابن بيطار با يكديگر : در ابتدا گياهانى مورد شناسائى قرار گرفته‌اند كه اصطفن و حنين در ترجمه كتاب ديوسكوريد معادل عربى نام يونانى يا معرب آنها را ذكر نموده‌اند با استفاده از فيشهاى كوچك كه به‌منزله فهرست مطالب كتب نيز مىباشد ( كتب طبى قديم فاقد فهرست مىباشند ) صفحات گياه مورد نظر را در چهار كتاب فوق الذكر مقابل يكديگر قرار داده و عمل مقابله انجام شده است چه رازى ، ابو ريحان بيرونى و ابن بيطار نظريات پيشينيان به‌ويژه ديوسكوريد را با ذكر نام و ماخذ بدون كوچكترين تغيير ، منتهى گاهى قسمتهائى از آن را در كتب خود آورده‌اند به هر جهت پس از اطمينان از عدم وجود اختلاف و مطابقت اسامى ، نامهاى مترادف يونانى ، رومى ، سريانى ، عربى . . . برحسب قدمت تاريخى در فيشهاى بزرگ وارد و با در نظر گرفتن تغييرات اسامى گياهان در طول تاريخ ، تاريخ ورود گياه در امر درمان ، مرفولوژى ذكر شده