ابو القاسم سلطانى
260
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ترخون در كشورهاى عربى با اسامى طرخون ، حوذان و در سوريه آن را طرخوم ، حجر الحيه و تنين نيز مىنامند همچنين در فرهنگ آنند راج نام پارسى آن ترهخوانى نيز آمده است شايد ترخان از اين واژه مشتق شده باشد چه ترك Tarak در زبان پهلوى به معنى سبزى خوردنى و تره مىباشد و خوان نيز به معنى سفره است . همچنين ناظم الاطباء نام ترخ را نيز بر اسامى گفته شده اضافه نموده است . ( 1 * ) - الحاوى ج 21 - 162 ، الابنيه 219 صيدنه عپ 255 ( 2 * ) - غرمانوش . . . ترخون را گويند و آن سبزهاى باشد معروف كه خورند . . . ( برهان قاطع ) ( 3 * ) - ابن سينا در اينجا نظريه طبرى ، ابن ماسويه اردفس و هروى را كه آن را سرد و يا درجه اول گرم و خشك دانستهاند رد مىنمايد و گرمى و خشكى آن را بيشتر دانسته است و سلطان الحكماء در فروغ ناصرى مىنويسد به اعتقاد حقير بستانى آن را حرارت و يبوست از دوم تجاوز كرده است . ( 4 * ) - اختيارات 281 Code - 640 شيح جبلى Artemisia glacialis L گياهى است كه داراى يك ساقه به بلندى تا 15 سانتيمتر و از خانواده Compositae مىباشد . گياه در ارتفاعات 1800 تا 3400 متر اغلب كشورهاى عربى و برخى مناطق ديگر مىرويد برگها به رنگ سفيد خاكسترى و گلهاى آن زردرنگ و بوى آن مانند رايحه افسنتين و تلخمزه مىباشد . گياه داراى اسانس و يك ماده تلخ است . از گلها به عنوان اشتهاآور ، محرك ، قاعدهآور ، معرق ، آرامكننده درد معده و التيام دهنده زخم استفاده مىشود . گياه به اسامى ارطماسيا جبليه ، ارطماسيا جليديه نيز ناميده شده است . Code - 641 شيح ( بلدى ) Artemisia herba - alba Asso گياهى است به ارتفاع 30 تا 50 سانتيمتر برگها پائين ساقه با تقسيمات باريك و كوچك و برگهاى انتهاى ساقه كوچكتر و از سه لوب تشكيل شده است . تركيبات شيميائى : گياه حاوى اسانس Thujone ، استرولهاى بتاسيتوسترول و سيگماسترول Sigmastrol و احتمالا سنتونين مىباشد . خواص درمانى : از گلها در موارد رماتيسم مفصلى ، گاز روده ، سردرد و به عنوان ضدعفونىكننده و حشرهكش و از اسانس آن براى دفع كرم روده استفاده مىشود .