ابو القاسم سلطانى
261
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه را به عربى شيح ، شيح بلدى ، ارطماسيا ، شيح الحبشه ، عبيثران و به پارسى علف پنبه مىنامند . محل رويش آن اطراف تهران ، رباطكريم ، هرزويل ، شيراز و مشهد گزارش شده است . Code - 645 افسنتين بحرى Artemisia maritima L گياهى است علفى به درازاى 30 تا 60 سانتيمتر و در هند تا يك متر نيز ديده شده است . گياه از خانواده Compositae مىباشد تمام اندامهاى هوائى گياه از كرك سفيدرنگ پوشيده شده است . بوى آن مطبوع و مانند بادرنجبويه است . قسمت پائين ساقه چوبى و قسمتهاى بالاى ساقه علفى و پر از شاخههاى كوچك برگشته به سمت قاعده ، برگها به درازاى 2 تا 5 سانتيمتر به رنگ سفيد نقرهاى با تقسيمات ظريف متعدد ، گلها بسيار كوچك و هر 3 تا 5 عدد آن يكجا جمع شدهاند . كاپيتولها زردرنگ و مجتمع در سرشاخههاى گياه و تا آن اندازه كوچك هستند كه قدما آنها را دانه تصور كردهاند و بهطورىكه خواهد آمد ديوسكوريد مىگويد آن پر از دانه است و پزشكان بعدى حتى به آن نام " بذر الديدان " 1 * دادهاند ، براكتهها سفيدرنگ مىباشند . گياه در سواحل درياها ، زمينهاى ماسهاى ، شورهزارهاى هند و چين ، وسط آسيا ، غرب اروپا و منطقه مديترانه رويش دارد . تاريخچه و كاربرد آن در طب سنتى : ديوسكوريد آن را سريفون ( Absinthium seriphium ) - ( Seriphon ) ناميده و آن را ذيل افسنطين و نوع دوم آن به شمار آورده است . رازى نيز آن را ذيل افسنطين شرح داده است ولى ابن سينا و پزشكان بعد از وى آن را ذيل شيح آوردهاند . ابن ميمون از اين گياه نامى نبرده و ابن بيطار از انواع شيح فقط همين گياه را شرح داده است به هر جهت اين گياه در كتب نوشتهشده در زمينه طب سنتى از زمان ابن سينا به بعد ذيل ماده شيح آمده است . ديوسكوريد ذيل ماده Apenthion يا افسنطين بعد از شرح افسنطين مىنويسد برخى مردم ساريفون 2 * را افسنطين بحرى مىنامند و آن گياهى است كه به مقدار زياد در كوه طورس 3 * در بلاد قبدوقيا 4 * و همچنين در بوصير كه در بلاد مصر است مىرويد و پر از دانه است ، طعم آن تلخ ، بو تند ، قابض ، گرم و براى معده زيانبخش است اگر به تنهائى يا با برنج پخته و با عسل تناول شود . صنفى از كرمهاى روده را كه اسقاريدوس 5 * ناميده مىشود كشته و مزاج را لينت مىدهد . چهارپايانى كه از آن تغذيه نمايند فربه مىشوند ( تت دياسقوريدوس 250 ) . جالينوس گويد گرمى ساريقون 6 * از قيصوم كمتر ولى از افسنطين بيشتر است و آن به دهانه معده شديدا زيان مىرساند زيرا در طعم آن شورى و تلخى وجود دارد . . . ( الحاوى ج 20 - 118 ) . محمد زكريا [ رازى ] گويد كه هيات شيح ارمنى آن است كه برگ و شكوفههاى او بهم آميخته باشد و طعم او تلخ . . . ( صيدنه ترجمه 494 ) .