ابو القاسم سلطانى
233
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 591 مرجانى Arenaria serpyllifolia L گياهى است يك ساله با كركهاى ظريف از خانواده Caryophyllaceae كه تا بلندى 30 سانتيمتر مىرسد همانطور كه از نام جنس گياه Arenaria برمىآيد گياه در زمينهاى شنى نواحى مديترانهاى ، شمال افريقا بهويژه در ليبى ، افغانستان ، پاكستان ، ماوراى قفقاز ، ارمنستان و آناتولى و ايران بهطور وحشى مىرويد . در ايران در آذربايجان اطراف تبريز ، شهرستانك ، شمال ايسپيلى ييلاق قصر شيرين ، بادقيس مىرويد ، برگها كوچك ، متقابل ، بيضى ، نوكتيز و از اختصاصات آن نداشتن دمبرگ است . كاسه گل كمى كركدار ، ميوه به شكل كوزه خشخاش و دانه به شكل قلوه ريز است . قسمت قابل مصرف گياه كامل است . گياه حاوى ساپونين مىباشد . گياه بهويژه در بيماريهاى مثانه مانند سيستيت مزمن ، ناراحتىهاى ناشى از وجود سنگ و پروستات و همچنين از جوشانده برگ در اسهال و به منظور شستوشوى چشم استفاده مىشود . گياه به عربى حشيشة الرمل ناميده مىشود . Code - 595 لوز البربر Argania sideroxylon Roem Schultz درختچهاى است زيبا از خانواده ساپوتاسه كه بلندى آن تا 6 متر مىرسد . ظاهر آن شبيه به درخت زيتون و ميوه نيز شبيه به ميوه آن ولى بزرگتر مىباشد . رنگ ميوه سبز مايل به زرد با خطوط قرمز و دانه آن مانند بادام يا دانه صنوبر است . درخت بومى مراكش مىباشد و در ايران رويش ندارد . قسمت مورد مصرف آن دانه و روغن حاصل از مغز دانه مىباشد . دانهها را لوز البربر يا ارجان و روغن آن را زيت السودان يا زيت الهرجان مىنامند . تركيبات شيميائى : دانه حاوى روغنى متشكل از اسيد اولئيك ، اسيد پالميتيك ، اسيد آراشيديك ، اسيد استه آريك و اسيد لينولنيك مىباشد . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : لوز البربر ، ابن رضوان گويد ميوهاى است شبيه به بلوط كوچك با رنگ زرد كه در يك طرف آن سوراخى است كه به داخل نفوذى ندارد و داخل آن شبيه به دانه صنوبر است و از درختى در مغرب اقصى 1 * چيده مىآورند . گرم است ، شكم را يبس مىكند ، مقدار خوراك آن براى بند آوردن شكم نيم درهم است و در ناشنوائى مزمن و درد گوش سودمند است ( جامع مفردات ج 4 - 113 ) . زيت السودان ، زيت الهرجان و نزد ما در مغرب به زيت الهرجان مشهور است . . . و آن را من السائل نيز مىنامند ( تت شرح اسماء م - 144 ) .