ابو القاسم سلطانى

178

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

از ارغامونى اشكى خارج مىشود به رنگ زعفران ، طعم تند ، اما اشك رواسى در مقايسه با ارغامونى مايل به سپيدى و جامد مىباشد ولى شقايق نعمان برى نه اشك دارد و نه كپسول خشخاش ولى چيزى مانند اطراف مارچوبه در آن ديده مىشود ( ترجمه از دياسقوريدوس م 2 - 228 ش 175 ) . شقايق دو جنس است كوهى 11 * و بستانى 12 * و اندرو جلاست و تحليل خاصيت وى آن است كه موى را سيه گرداند و ريشهاى زشت را پاك كند و آن علت را كه پوست بازافكند اصل ببرد . . . ( الابنيه 201 ) . شقايق النعمان گياهى است كه نزد اعراب به شقر به فتح و كسر معروف است و سكب و به پارسى لالا و به يونانى آنيمونس معروف است ، ديوسكوريد گويد شقايق دو نوع است . . . الى آخر ( تت صيدنه عپ 403 ) . شقايق ضماد آن ورمهاى سخت پيرامون چشم را درمان مىكند ، خوردن جوشانده برگ و ساقه آن با گياه صعتر 13 * چندان‌كه بخواهند شير را زياد مىنمايد . . . ( تت قانون عب 433 ) . شقايق ، شقايق النعمان است و آن شقر و به بربرى آن را طكرد و به يونانى انامونى . . . ( شرح اسماء م 359 ) . عيسى بن على گويد شقايق نعمان در دوم گرم و خشك است اگر گل آن را با پوست گردوى تر مخلوط كنند مو را شديدا به رنگ سياه درمىآورد و اكزما را بر طرف مىنمايد و شريف گويد اگر افشره آن را به چشم بكشند حدقه چشم را سياه نموده و مانع ابتلاى چشم به كاتاراكت 14 * مىگردد و ابن رضوان گويد دانه شقايق نعمآن را چنانچه مدتى تناول نمايند برص را شفا مىبخشد و اين را تجربه كرده‌ام چنانچه هر روز يك درهم با آب سرد بخورند سودمند مىباشد ( جامع مفردات جلد 3 ص 65 ) . شقايق نعمان ، شقر 15 * و به يونانى ارامونى و برى گويند و بستانى بود بپارسى لاله گويند عصاره وى سفيدى چشم ( 16 * ) را زايل كند و قوت بدهد خاصه چشم كودكان . . . و نافع بود جهت نمش 16 * و جرب ريش شده . . . ( اختيارات 255 ) . شقايق النعمان ، شقر ، شقيق و اللعب ناميده مىشود . . . خوردن آن درد به خصوص قولنج را فورا تسكين مىدهد و به بينى كشيدن سائيده آن خون‌ريزى بينى را قطع مىكند ( تت تذكره 216 ) . شقايق معروف است چون نعمان بن منذر در خورنق اولا زرع نموده موسوم به شقايق النعمان گشته و او برى و بستانى مىباشد شبيه به نبات خشخاش برگ بستانى آن كوچكتر و ثمر و دانه‌اش مثل خشخاش كوچكى و مخدر و قوى و ترياق او به غايت قوى السكر . . . شرب گل خشك مسحوق او به قدر دو درم با ميفحتج جهت تسكين درد احشاء و اعضاء كه دفعتا بهم برسد بسيار سريع الاثر . . . و شرب برگ و ساق او كه با گياه جو پخته باشند مدر شير و سقط جنين . . . و يكدرهم از قبه 17 * او با شراب مورث جنون و مصلحش شير است ( تحفه 166 ) . ذرور آن حابس نزف الدم هر عضو و در مطبوخات صاحب جدرى 18 * و در اوائل جهت تلطيف ماده و تصفيه آن و تفتيح مسام و بروز به ظاهر جلد نافع و آشاميدن طبيخ برگ و ساق آنكه با كاه جو پخته باشند مدر شير و بول و حيض . . . ( مخزن 355 ) . شقايق يا شقايق النعمان به فارسى لاله و به فرانسه . . . ناميده مىشود . . . ( فروغ ناصرى 369 ) .