ابو القاسم سلطانى

175

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

اذخر ، گربه دشتى ، كاه مكى ، گورگياه ( شليمر 39 ) . امروزه نيز در كشورهاى عربى آن را اذخر ، خلال مامونى و تبن مكه مىنامند علاوه بر اين اسامى در سوريه آن را إسل عطرى ، لحيهء الرجل ، اندروبوغون و در ليبى آن را اذخر مكى ، ابو ركيه ، بوركيه و حشمه مىنامند . همچنين در برخى كشورهاى عربى به آن ثيل طيب ، ثيل مكى ، غرشنه ، قصيبه نيز گفته مىشود . تركيبات شيميائى : گياه حاوى اسانس مركب از ترپن‌ها ، ديپانتن ، ژرانيول ، سيترونل لول Citronellol ، بعلاوه اسيد كارپونيك Carponic acid مىباشد . خواص درمانى : از اسانس آن به صورت ماليدن در رماتيسم و دردهاى عصبى استفاده مىشود همچنين گياه داراى اثر معرق ، مدر ، ضد كرم ، ضد نفخ و آنتى اسپاسموديك مىباشد . برخى آن را بهترين دارو براى بر طرف كردن ناراحتىهاى معدى كودكان مىدانند در ناراحتىهاى دوران قاعدگى ، قاعدگى دردناك ناشى از احتقان Congestive dysmenorrhea و فرم عصبى آن ، نفخ معده ، برونشيت ، جذام ، صرع كودكان و ريشه آن در عطرسازى مصرف مىشود . ( 1 * ) - در دياسقوريدوس ابطا و در مفردات ابن بيطار انطاليا آمده كه ايطاليا مىباشد . ( 2 * ) - در كتاب دياسقوريدوس طويقيس آمده است . ( 3 * ) - قسمت داخل پرانتز از جامع مفردات ابن بيطار كه از ديوسكوريد نقل قول شده و كامل‌تر از كتاب دياسقوريدوس مورد استفاده مىباشد ترجمه شده است ( 4 * ) - اعياء : خستگى و از بين رفتن نيرو Fatigue ( 5 * ) - Anal prolapsus پائين‌افتادگى مقعد ( 6 * ) - نجم به Agropyron repens Beauv اطلاق شده است به هر جهت گفتار ابن بطريق در اين مورد صحيح نيست و اين گياه ديگرى است ( 7 * ) - سنجرى - سيستانى ( 8 * ) - كرته دشتى ، كرته به كسر كاف و فتح ت ، اين واژه در صيدنه برهان قاطع كرته آمده است . در كتاب تحفه و شليمر گربه دشتى و در مخزن كزنه دشتى آمده است گربه دشتى و كزنه دشتى مصحف كرته مىباشند . ( 9 * ) - صلابت ، سفت و سخت‌شدگى عضو Sclerosis جمود مفصل يا محكم شدن غير طبيعى مفصل Ankilosis ( 10 * ) - جوزجينا مصحف جورجينا و اين نيز معرب گورگياه فارسى است ( 11 * ) - در اصل تين مكه آمده كه اشتباه است ( 12 * ) - بر بدن ماليدن دارو يا عطر و در طب سنتى ماليدن روغن به عضو