ذافنينون [ طرز تهيه روغن غار ] مىنويسد سخنينيون كه روغن اذخر است به همين ترتيب تهيه مىشود و آن براى بر طرف كردن گال چهارپايان و سگها سودمند است و در تركيب فرزجات و روغنهائى كه براى رفع اعياء 4 * و در مرهمهائى كه براى گال تهيه مىشود وارد مىگردد ( م - 1 ص 42 ش 38 ) . اذخر ، حديث صحيح از پيامبر اسلام " انه قال فى مكه : لا يختلى خلاها : فقال له العباس رضى اللّه عنه : الا الاذخر يا رسول اللّه ، فانه لقينهم و لبيوتهم ، فقال الا الاذخر " ( تداوى 41 ) . حنين در كتاب ترياق گويد : اذخر و روغن آن در ورم كبد و معده و اعياء و برص سودمند و خارش را بر طرف مىكند . همينطور در چهارپايان ( تت الحاوى ج 20 ص 6 ) . مضرت زهرها بازدارد و چون به بوى بسيار بازگيرى سر را گران كند و خواب آورد نيز ، و چون شيره او بخورى رطوبتهاى مجتمع از تن بكشد ، و كسى را كه مقعده بيرون آمده باشد 5 * سود دارد ( الابنيه 24 ) . اخوينى بيش از 20 مورد كاربرد آن را ذكر مىنمايد از جمله به عنوان مسكن درد دندان ، ويار زنان باردار به خاك‌خورى ، نازائى زنان ( ص 517 ) . اختناق رحم . . . ( هدايهء المتعلمين ) . ابن بطريق گويد : آن را به عربى نجم گويند و آن اغرسطس 6 * مىباشد و چهارپاداران آن را گورگياه يعنى علف گورخر مىنامند و حلفا را به لغت سنجرى 7 * كرته 8 * و اذخر را كرته دشتى گويند و آن نوعى از حلفاست . . . ( صيدنه عپ 27 ) . خوردن جوشانده اذخر و ضماد آن در سفت‌شدگى 9 * و آماس‌هاى سرد درونى و اسپاسم سودمند و دانه آن مخدر است ، لثه را استحكام مىبخشد و رطوبت آن را خشك مىنمايد ( تت قانون عب 247 ) . طبيخ او درد احشاء ساكن كند خاصه درد رحم و بادها بشكند ( اغراض 611 ) . در مغرب به تبن مكه مشهور است و فقاح آن را جوزجينا 10 * مىنامند ( شرح اسماء م - 8 ) ، طيب العرب هو الاذخر ( جامع مفردات ) ، خلال مامونى گويند . . . و تبن مكه 11 * و كزنه دشتى و كاه مكى هم گويند . . . ( اختيارات 22 ) . به پارسى خلال مامونى و در مصر حلفاء مكه نامند و آن گياهى است داراى ريشه‌اى ضخيم با ريشه هاى فرعى فراوان ، برگ‌هاى نازك قرمزرنگ و زردرنگ . . . با آب نجيل در سختى دفع ادرار موثر است ( تت تذكره 39 ) . به پارسى كاه مكه و گربه دشتى نامند . . . جهت استسقاء ، ازاله خوف . . . و آشاميدن طبيخ او جهت مفاصل بارده . . . مضر گرده به سبب شدت ادرار . . . و روغن او كه شكوفه اذخر را در روغن زيتون بقدرى كه او را به‌پوشاند گذاشته باشند و دو ماه تابستان در آفتاب پرورده و سه چهار مرتبه صاف نموده و شكوفه را تازه [ عوض ] كرده باشند در سيم گرم و خشك و با قوه قابضه و آشاميدن او جهت ورم بارد باطن و طلاى او جهت دردهاى بارد و برص و رويانيدن مو و انواع خارش اعضاء و رفع ماندگى و دلوك 12 * او جهت درد دندان و ورم لثه و جوشيدن دهان نافع است . . . ( تحفه 16 ) . بلغت رومى سخس و سخيس نامند و به هندى كندهيس ، كندبيل ، كنتول ، سوندهى ، روس ، سوريا و به فارسى گورگياه ، كاه مكه و كزنه دشتى . . . جهت فالج ، لقوه و تشنج رطب امتلائى و استرخاء و حذر و نسيان و ذكاى حفظ . . . ( مخزن 49 ) . عرق اذخر در جميع افعال از آن لطيف‌تر و باقوه ترياقيت است ( فروغ ناصرى 58 ) .