ابو القاسم سلطانى
171
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه در يونان - شمال افريقا - عربستان ، سوريه ، فلسطين ، عراق ، بلغارستان ، قفقاز ، افغانستان ، پاكستان رويش دارد در ايران در اطراف تهران ، شهر رى ، سولقان ، سرخه حصار ، كرج ، آذربايجان ، اصفهان ، كرمانشاه ، همدان ، نهاوند ، ازنا ، مشهد مىرويد . گياه به يونانى بوغلصن Bugholson و به عربى لسان الثور ناميده شده است اين دو نام يونانى و عربى به دو گياه ديگر Anchusa offcinalis , Borago officinalis L نيز داده شده است با توجه به اينكه در شرح اسماء العقار آمده است " لسان الثور ، هى الكحيلا ، هى الحماحم و يقال حمحم " و نيز در جامع مفردات ابن بيطار مذكور است كه " حمحم هو لسان الثور عند اهل الشام و الشرق و ديار بكر . . . " و امروزه در كشورهاى عربى بهويژه در سوريه Borago officinalis L حمحم مىنامند لذا لسان الثور مندرج در شرح اسماء العقار و جامع مفردات ابن بيطار Borago officinalis L مىباشد نه گياه مورد بحث . برگ گاو زبان به عنوان مدر و ملين به صورت پخته در طب عوام مصرف مىشود . در ايطاليا نيز از پخته آن به عنوان نرمكننده استفاده مىشود . دمكرده گل گياه در ناراحتىهاى گوش و معده سودمند است . گياه را به عربى لسان الثور ، ذنب القط ، لسان الحمل و به پارسى گاو زبان ، بلقمش Balqamesh ( در مشهد ) ، گلگاوزبان ، گوزبون Gov - zobun ( در گچسر ) مىنامند . برگ گاو زبان از اقلام صادراتى مىباشد . Code - 461 نار قيصر Anchusa officinalis L گياهى است علفى ، دو ساله ، به بلندى 30 تا 60 سانتيمتر ، خشن ، برگها ساده ، بيضىشكل دراز ، گلها مجتمع به رنگ آبى يا گلى و حتى سفيد به صورت خوشه فشرده كه در اروپاى مركزى و جنوبى به مقدار زياد مىرويد ولى در ايران رويش ندارد . قدما آن را نوعى انحسا ( معرب ( Anchusa دانستهاند كه به يونانى Anchosa , Ankousa به معنى رنگ كردن پوست مىباشد . انجشا ، انجوشا ، ابو خلسا و شنجار اسامى مترادف با انحسا مىباشند كه در حقيقت اين اسامى به جنس Anchusa داده شده است ديوسكوريد از جنس Anchusa سه نوع را با نامهاى انقوليا يا الوقس ، قبياديون و انوحيلس و ابن سينا و ابن بيطار چهار نوع را با نامهاى يونانى ذكر نمودهاند كه غالبا اسامى تحريف شده است با توجه به اينكه اين انواع را ذيل جنس و در يك موضع آوردهاند اثرات درمانى اين انواع نيز درهم آميخته و تفكيك آنها بسيار مشكل مىباشد . صاحب مخزن در اين مورد چنين مىنويسد : ابو خلسا اسم يونانى است به عربى حناء الغول ، خس الحمار ، اروسه ، رجل الحمامه . . . كحلا و كحيلا هريك به عربى نوعى ابو خلساست . در مفردات ابن بيطار آمده است " حميرا رجل الحمامه است به لغت اندلس " و در واژهنامههاى جديد حميرا ، رجل الحمامه ، لسان الثور ، ساق الحمام و نار قيصر به صورت مترادف آمده است . نام حميرا به اين جهت به گياه داده شده كه حمره به معنى سرخى و حمراء به معنى زن سرخرنگ و رو مىباشد و چون از ريشه