ابو القاسم سلطانى

112

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

بايد توجه داشت كه با حور رومى مندرج در كتب سنتى فرق دارد . Code - 297 صبر Aloe africana Mill صبر شيرابه سفت‌شده گونه‌هائى از آلوئه مىباشد كه در نواحى گرم مىرويد واژه Aloe يونانى است كه نام جنس مىباشد و در زبان كليه كشورهاى اروپائى وارد شده . به پارسى قديم الوا Alwa به سريانى علوا Alwa ، به هندى ايليا ، الوا ، ايلوا و به اردو Alwa ناميده شده كه از يك واژه مشتق شده‌اند . كلمه صبر نيز از صبارا Sabara سريانى مشتق شده است . گياهان مولد صبر را به عربى مقر Maqr مىناميده اند . امروز نيز در ليبى و مصر Aloe vera L را صباره ( و ) المقر مىنامند . ديوسكوريد اين گياهان را آلوئه ناميده و اصطفن و حنين آن را به الون معرب نموده‌اند وى مىنويسد : برگ آن شبيه به برگ اسقيل 1 * و داراى رطوبتى است كه به دست مىچسبد ، برگ آن پهن و به پشت مايل و طرفين آن خاردار است و ساق آن به انثاريقن 2 * كه نبات آن را سفودالس نامند شباهت دارد گل آن سفيد و ميوه آن شبيه به سفودالس و بوى آن سنگين با مزه تلخ و داراى ريشه‌اى است كه به ميخ شباهت دارد و در بلاد هند به مقدار زياد وجود دارد و صمغ [ شيرابه سفت‌شده ] آن را به اطراف مىبرند و نيز در بلاد عرب و آسيا و بعضى سواحل و جزيره‌اى كه آن را اندرس 3 * مىنامند زياد است طبيعت آن قابض 4 * خشك‌كننده و خواب‌آور و حافظ بدن است و اگر از آن به اندازه يك درخم و نيم با آب گرم نوشيده شود اثر مسهلى دارد و اگر به اندازه يك‌سوم او بولوسات يا يك درخم نوشيده شود هموپتيزى را قطع و يرقان را از بين مىبرد . حبى كه از آن باراتينح و آب و عسل تهيه مىشود عمل دفع روده را آسان مىسازد و سه درهم 5 * آن كاملا معده را پاك و اگر با ساير مسهل‌ها مخلوط شود زيان آنها را كم مىنمايد و ريختن پودر آن بر جراحات باعث بهم آمدن زخم و بهبود و جلوگيرى از گسترش زخم مىگردد . ماليدن مخلوط آن با شراب شيرين در ترك‌خوردگى نشيمن و دانه‌هاى بواسير نافع و خون‌ريزى بواسير را قطع نموده و عقربك ناخن را بهبود مىبخشد . مخلوط آن با عسل خون‌مردگى و كبودى زير چشم و جرب چشم 6 * را بهبود و خارش چشم و گوشه چشم را آرام مىسازد و اگر آن را با سركه و روغن گل مخلوط نموده و بر پيشانى و شقيقه بمالند سردرد را تسكين مىدهد ، مخلوط آن با شراب از ريزش مو جلوگيرى مىكند 7 * و در ورم ماهيچه‌هاى اطراف زبان و لثه و ساير قسمتهاى دهان موثر است . . . ( تت دياسقوريدوس م - 2 ش 22 ) . ابو جريح [ ابو جريح راهب ] گويد صبر سه نوع است سقوطرى 8 * ، عربى 9 * و سميخانى 10 * ( ابن بيطار ج 3 - 77 ) . صبر ( رازى ) ، . . . دياسقوريدوس گويد . . . [ از " قابض " به بعد كاملا آمده است ] . جالينوس در تدبير اصحاء گفته است از خاصيت صبر جذب صفرا به خود و اخراج آن از بدن است . . . بولس گويد آن مسكن ورمهاى گرم است و بازكننده دهانه‌هاى عروق به‌ويژه در آلات تناسلى مىباشد . . . فارسى گويد : معده را گرم و