مصطفى النوراني الاردبيلي
55
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
* كرچك كرچك گياهى است داراى ساقههاى بلند و ستبر و برگهاى درشت شبيه به برگ انجير ، در جاهاى معتدل مىرويد و گياهى است يك ساله و هر سال بايد آن را كشت كنند اما در سرزمينهاى گرمسير بوته آن بزرگ و مانند درخت مىشود و همه ساله حاصل مىدهد . ثمر آن خاردار و خوشهاى و دانههايش به اندازه قهوه ، مغز آن سفيد ، پُر روغن و روغن آن را مىگيرند . در ميان مردم از روغن آن براى رفع يبوست استفاده مىكنند . « 2 » اين گياه در آب و هواى گرم و مساعد بهصورت چند ساله با ظاهر درختچه مانند و به ارتفاع چهار تا شش و گاهى بيشتر ممكن است درآيد . ميوهاش پوشينه ، پوشيده از خار و محتوى سه دانه روغندار است . كرچك ، انواع مختلف با مشخصات متفاوت دارد كه از آنها ، روغن استخراج مىشود . روغن كرچك داراى اثر ملينى و مسهلى است . مصرف آن با تحريكات روده همراه نيست . مناسبترين مسهل در طى دوره آبستنى است . بهعنوان رفع يبوست عادى نيز مىتوان از روغن كرچك استفاده كرد . « 3 » تركيبات شيميايى : دانههاى كرچك محتوى 45 تا 55 درصد روغن ثابت ، در حدود 20 درصد مواد پروتئينى شامل گلوبولين ، آلبومين ، نوكلئوآلبومين ، گليكوپروتئين و ريسين ( كه يك توگسالبومين است ) و آلكالوييد رىسىنين و تعدادى آنزيم مىباشد . ريسين براى دامها جسمى است فوق العاده سمى ولى اثرى بر روى طيور ندارد . دانه له شده كرچك محتوى يك ماده آلرژن است كه باعث ايجاد واكنشهاى آلرژيك در افراد حساس مىشود .
--> ( 2 ) - رشته مرواريد ، ج 3 ، ص 9 . ( 3 ) - گياهان دارويى ، دكتر على زرگرى ، ج 3 ، ص 9 - 3 .