مصطفى النوراني الاردبيلي
68
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
شبيه به عدس و بيخش سطبر و پرشير است . بهمنيار ، ص 202 گويد : شبرم را به شيرازى گاوكشك نامند . زيرا گاو اگر آن را بخورد مىميرد و غير گاو را زيان نمىرساند . در برهان قاطع ، ج 2 ، ص 20 گويد : شبرم به كسر اول و سكون ثانى و فتح ثالث و ميم ساكن گياهى است شيردار و آن بيشتر در صحراها و كنارهاى جويها مىرويد و رنگ ساقه آن به سرخى مايل است . در دعائم از رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « اياكم و الشبرم فانه حارّ بار ، عليكم بالسنا فتداووا به فلو دفع شىء الموت لدفعه السنا » . « 1 » در حديث اسماء بنت عميس است كه پيغمبر ( ص ) به او فرمود : « بما تستشمين ؟ قالت بالشبرم . قال : حارّ جارّ ثم قالت : استشميت بالسناء فقال ص : لو كان شىء يشفى من الموت لكان السنا » . « 2 » يعنى : طبيعت خود را با چه چيز نرم مىكنى ؟ اسماء گفت : با شبرم . حضرت فرمود : گرم است و جريان دهنده و بعد اسماء گفت : با سناء نيز طبع را نرم مىكنم . حضرت فرمود : اگر چيزى از مرگ شفا دهد سناء مىباشد . گاوكشك يكى از گونههاى فرفيون است كه آن را شبرزم نيز گويند . « 3 » شبرم بضم اول و راى مهمله و بكسر اول و سوم نيز گويند و به يونانى سطوسا و قينومس و به شيرازى گاوكشك و كانيطنوسك و طلانيطومك نيز نامند . چون گاو مىخورد مىميرد و گوسفند را زيان ندارد و آن نباتى است كه در بوستانها و كشتزارها رويد و ساق آن باريك است و بازغب و گرهدار به قدر يك ذرع شبيه به نى و شيردار و شاخهاى آن بسيار و برگ آن شبيه به برگ طرخون و گل آن بنفش و دانه آن مثل عدس و مايل به سفيدى و زردى و بيخ آن سطبر و پرشير ، شير آن قويتر از همه اجزاى آن و بهترين آن سبك مايل به سرخى مثل
--> ( 1 ) - بحار ، ج 62 ، ص 219 ؛ مكارم الاخلاق ، ص 214 . ( 2 ) - جامع الترمذى ، سنن ابن ماجه بنقل ابن قيم جوزى در كتاب الطب النبوى ، ص 253 . ( 3 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 3 ، ص 3186 .