مصطفى النوراني الاردبيلي
467
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
از بروز حصبه و آبله و تب ربع مفيد است . همچنين نافع يرقان و مدر بول و خشك كننده رطوبات و دافع سرفه بلغمى و نزلات و مقوى معده و نافع انواع سردرد و ماليخوليا ، بواسير و به قول حكيم عماد الدين محمود نافع جذام مىباشد . نيمه بريان قهوه نافع اسهال و كثرت خواب و تشنگى زياد است . از ضررهاى آن اين است كه سردرد همراه دارد و نيز باعث بيدارى ، لاغرى ، كم شدن منى ، خفقان ، نفخ ، قولنج ، ماليخوليا ، كابوس و بواسير است . البته براى اشخاص سرد و رطوبتى مزاج و صاحبان اخلاط فاسد بسيار ضرر دارد . و اين ضررها بيشتر در كهنه بسيار بريان كرده سياه باشد ، نه خام آن . صاحب مخزن گويد : حق آن است كه مبالغه بسيار از طرفين در منافع و مضار آن بى جا است و ضرر و منافعش بيشتر به مقدار خوراك ، عادت ، نو و كهنه بودن قهوه و مزاجهاى مختلف دارد . چون قهوه براى قلب ضرر دارد ، بهتر است آن را با مرواريد مصرف كنند و بخصوص در بيماريهاى حصبه و آبله . گفتهاند : مصلح قهوه زنجبيل و نبات و گلاب است . انطاكى نوشته است : كسانى كه قهوه را براى نشاط و رفع بيخوابى مىنوشند بايد همراه با آن شيرينى و روغن و پسته ميل كنند . كسانى كه قهوه را با شير مىخورند احتمال بروز برص در ايشان مىباشد . مؤلف مخزن بهترين مصلح آن را عنبر اشهب و بعد زعفران نوشته است . « 1 » قهوه سبز نيز داراى مواد ترى گونل لين و همچنين اسيد كوفاليك ، اسيد سيتريك ، پكتين ، نوعى فرمان امولسين مركب از اكسيداز و غيره است . قهوه بو داده : قهوه سبز قابليت مصرف از نظر تغذيه ندارد و چون پس از بو دادن ، عطر قوى و مطبوع پيدا مىكند از اين جهت آن را پس از بو دادن ، بهصورت نيمكوب يا گرد در آورده ، دم كرده آن را مصرف مىكنند .
--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 337 ؛ تحفه حكيم ، ص 212 ؛ قرابادين كبير ، ص 345 .