مصطفى النوراني الاردبيلي
431
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
فيروزه يكى از احجار آذرين كه تركيب آن عبارت از فسفات ئيدراته آلومنيوم طبيعى است . وزن مخصوصش بين 62 / 2 تا 83 / 2 است . فيروزه به مناسبت رنگ آبى درخشانى كه دارد به زودى در بين احجار كريمه شناخته مىشود . مرغوبترين نوع فيروزه رنگ آبى آسمانى خوش رنگ مىباشد كه مخصوص ايران است و در محلى موسوم به معدن در نزديك نيشابور وجود دارد . « 1 » فيروزه را به يونانى سافرون و به هندى برگ تمن نامند و آن سنگى است سبز رنگ مايل به كبودى و رنگ آن در هواى صاف ، صاف گردد و در كدر ، كدر شود . معدن آن نيشابور ، خجند ، كرمان ، آذربايجان و كوهستان فارس و در هندوستان در كوه بهطنت است و آن هشت نوع مىباشد و بهتريش نيشابورى است . مزاج فيروزه سرد در اول و خشك در سوم و مفرّح است . آن را در ادويه چشم داخل مىكنند ، پس جلاى آن و تقويت اعضاى چشم نمايد و چون فيروزه ساييده در چشم كشند جهت جذب رطوبات چشم و سفيدى و تقويت بينايى و رفع شب كورى و شكافتن قرنيه تنها يا با ادويه مناسب نافع است . و اگر دو دانگ آن را بخورند تقويت قلب نمايد و به دستور ، با ادويه مناسبه و با تركيبها و معاجين جهت تقويت معده و رفع خفقان و در قطع اسهال و جهت زخم معده و ديگر زخمهاى درونى و پُر چرك مفيد و با عسل جهت صرع و طحال و شكستن سنگ كليه و مثانه نافع و از خواص فيروزه آن است كه آويزان كردن آن مقوى قلب و مانع ترس و پيروزى بر دشمن است . خوراك نيم درم آن ترياق جميع سمها است . مضر كليه است و مصلح آن كتيرا است . « 2 » فيكوس بنجامين سرزمين اصلى فيكوس بنجامين ، جنگلهاى استوائى قاره آسيا ، خصوصا هندوستان است . داراى برگهاى محكم و چرم مانند و مقاوم ، بيضوى شكل و نوك تيز است . برگها هنگام جوانه زدن و در جوانى به رنگ سبز روشن بوده و به مرور ، به رنگ سبز تيره درمىآيند . تكثير اين گياه بهوسيله قلمه در فصل بهار صورت مىگيرد . قلمهها را از
--> ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 2592 . ( 2 ) - محيط اعظم ، ج 3 ، ص 278 .