مصطفى النوراني الاردبيلي
224
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
اگر شيرخشت را بر روى صورت بمالند رنگ صورت را صاف مىكند و در افغانستان و قندهار اين را در داخل هندوانه جاى مىدهند بعد هندوانه را مىخورند . « 1 » انواع شيرخشت : شيرخشت اشكى ( سيسيلى ) : بهصورت قطعات متبلور ، سوراخدار و اشكى شكل به قطر يك انگشت است . اين قسم شير خشت خالصتر از ساير اقسام است . رنگ آن سفيد با طعم شيرين و خيلى كم تهوعآور است . اين نوع شيرخشت در بازار بينالمللى به شيرخشت سيسيلى معروف است . شيرخشت تختهاى ( تكهاى ) : بهصورت قطعات كوچك نرم و يك تكه است . رنگ آن زرد تيره چرك ، غير خالص و طعم آن شيرين است ولى خيلى نامطبوعتر از نوع اول و اغلب تهوعآور است . شيرخشت چرب : ناخالصترين شيرخشت است كه در جريان فاسد شدن مىباشد و طبعا ارزانتر و كم خاصيتتر از ساير اقسام است . در هندى آن را هرلالو مىگويند . در موسم تابستان از بعضى قسم از درختها رطوبت خارج شده جامد مىشود آن را شيرخشت يا منّ مىگويند . آن دو قسم است : يكى قسم اشكى كه آن دانههاى بزرگ و نرم مىباشد و در طب آن را بهتر مىشناسند و قسم دوم شيرخشت تخته يا انگليسى آن دانههاى سوراخدار مثل سنگريزه مىشود . از بيرون سفيد و بعد از شكستن از داخل آن ماده زرد مايل به سفيد بيرون مىآيد . در داروسازى غرب اين قسم بيشتر استعمال مىشود . براى بچهها و افراد ضعيف و آن كسانى كه دواى تلخ نمىتوانند بخورند ، دواى خوشمزه و نعمت است . در سرفه گرم مفيد است ، ماليدن آن در صورت رنگ را صاف مىكند . در افغانستان و قندهار آن را در هندوانه تمام شب مىگذارند حل مىشود و آن هندوانه را مىخورند . مسهل بى ضرر و اعلاء است ، زياد خوردن آن نفخ و درد مىآورد .
--> ( 1 ) - كتاب المفردات ، حكيم اعوان ، ص 325 .