مصطفى النوراني الاردبيلي
115
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
اين شير نسبت به شير بُز غليظتر مىباشد و چربى آن بيشتر است . رنگ : سفيد ، ذائقه : بدبو ، مزاج : سرد و تر و بعضى گفتهاند كه گرم و تر است . مورث قولنج است ، مصلح آن : صمغ و روغن بادام ، بدل آن : شير زن ، نفع خاص : مقوى باه و دماغ ، براى جوهر دماغ و بر مغز و قوت باه مفيد است ، با صمغ تيول براى سرفه ، زخمهاى روده و پيچى شكم نيز مفيد است ، بادشكن است ، رنگ صورت را صاف مىكند . با روغن بادام و صمغ ، كثرت جماع را كم مىكند ، اثر سم ادويه را كم مىكند از 36 تا 180 گرم . « 1 » شير اسب : عربى لبن الرحماء در اردو آن را گهورى كادوده - مىگويند . رنگ : سفيد ، قدرى شور ، مزاج : گرم و تر ، مقدار خوراك : نيم فنجان ، مفرح ، جلاء كننده ، مفتح و مدر بول است . براى افراد ضعيف غذاى مناسب است . از اين شير داروى معروف كومس درست مىكنند كه آن در قوطىهاى سربسته از شوروى و تركستان مىآيد كه براى مرض سل خيلى مفيد است و نيز در مرض آبله و استسقاء مفيد است . « 1 » شيرِ شير : لبن الاسد ، رنگ : مايل به سفيد ، تيز و شور ، بى حد گرم ، قريب به سم ، مصلح آن : سرد و تر ، اشياء چوبى ، نفع خاص : مقوى باه ، خوردن آن حرام است ، بى حد جلاء كننده و در جسم نفوذ كننده است . سنگ مثانه را مداوا مىكند ، مدر بول است . « 2 » شير آهو : لبن الغزال ، رنگ : سفيد ، قدرى شور ، آهوى جوان و با صحت شيرش مفيد است ، گرم و تر دو درجه ، ثقيل و بادآور است ، مصلح آن باديان و شكر ، بدل آن شير گورخر ، نفع خاص : مقوى و اشتهاآور است ، مقدار خوراك تا 84 گرم ، مقوى باه ، اشتهاى خوراك را زياد مىكند ، لطافت مىآورد ، خيلى مدر است ، زخمهاى مثانه را صاف و پر مىكند و نيز براى زخم رحم مفيد است . « 3 »
--> ( 1 ) - بستان المفردات ، ص 139 ؛ كتاب المفردات ، ص 246 . ( 1 ) - بستان المفردات ، ص 139 . ( 2 ) - همان . ( 3 ) - همان ، ص 140 .