مصطفى النوراني الاردبيلي

109

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

شلغم در كلام زكرياى رازى : به‌طور معتدل خاصيت تسخين دارد ، توليد نفخ مىنمايد ، غذاى غليظ و فراوانى به بدن تحويل مىدهد ، منى را زياد مىكند ، غريزه جنسى را تحريك مىنمايد ، براى فربه شدن بدن خوردن آن مؤثر است ، جز با سركه خوردن آن براى كسانى كه مزاج گرم دارند سازگار نيست ، براى سرد مزاجان هم سنگين بوده توليد نفخ مىنمايد ، زيان مىرساند و بايد اين دو خاصيت نامطلوب را به كمك سلق ( چغندر ) ، گوشت چاق ، مرى ، روغن زيتون و دانه‌ها و ادويه حارّه كه آن را تلطيف نمايند اصلاح نمود . شلغم در كتابهاى قديمى : شلجم معرب از شلغم است ، به عربى لفت گويند . برى و بستانى مىباشد ، برى دو قسم است : يكى شاخهاى نباتش دراز و به عرض انگشت مهين و بيخش باريك مثل بيخ اشجار ، غير مأكول ، تخمش سياه ، مغزش سفيد ، محل رويش آن مزارع است . يكى را منبت دشتهاى نمناك ، نزديك آبها ، بيخش به قدر خيار ، سرخ و خوردنى است . برگش شبيه برگ بستانى ، از آن باريكتر ، املس ، مشابه آنها ، تخمش مثل بستانى ، مايل به سياهى ، تخم قسم اول منقّى بشره ، قسم ثانى در خواص قريب به بستانى ، از آن گرمتر ، در رطوبت كمتر و بستانى در اول دوم گرم و در اول تر و خوردنى ، مهيج باه ، مدرّ بول و تقويت كننده بينايى است . مفتت حصاة ، رافع سعال ، ملين طبع و سينه است . شلغم در روايات : امام صادق عليه السلام فرمود : « ما من أحد إلّا و فيه عرق الجذام ، فكلوا الشلغم فى زمانه يذهب به عنكم » . « 1 » يعنى : كسى نيست مگر آنكه رگ جذام دارد ، شلغم را در وقتش بخورد تا آن را از بين ببرد . توضيح : جذام مرضى است كه از آن خشكى اعضاء و ريزش گوشت به وجود مىآيد .

--> ( 1 ) - محاسن ، ج 2 ، ص 525 ؛ كافى ، ج 6 ، ص 372 .