مصطفى النوراني الاردبيلي

325

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

قسم مىباشد : يكى آنكه به قدر قامت بلند مىشود و در ملك غور به عمل مىآورند . دوم آنكه به قدر درخت سدر بلند مىشود و در بلاد هند بسيار است و قسم سوم آن باريك شاخه و بى برگ و سبزرنگ مثل آزاد درخت و به‌سوى زمين مثل عليق منعطف مىگردد و قسم چهارم در بيت‌المقدس يافت مىشود كه در قرآن شيرينى با قدرى تلخى مىباشد . نوع شامى آن گرم و خشك است و محلل رياح و جالى و رافع آثار جلد ، مقدار شربت آن تا پنج درم و روغن تخم آن با اندك تخدير جهت تحليل رياح لاحجه در مفاصل و مواد بلغمى و اخلاط غليظه و مسهل آنها و رافع سدد و فالج و نقرس و سپرز است . مصلح آن شير تازه و بدلش نفت است . روغن حجاز آن نافع جذام ، برص ، جرب متقرح ، اوجاع مفاصل ، اورام و انواع امراض بارده است و چون برگ آن را در آب يا دوغ و نمك جوش داده صاف نموده آب آن را با روغن گاو و گرم بنوشند قولنج را بسرعت منحل گرداند و روغن آن در تحليل رياح بارد و امراض بلغمى نافع است . و از اقسام هندى آن چون شير تدها را ( نوعى زقوم ) گرفته به آرد نخود بريان سرشته حبوب سازند ، براى رفع آتشك و اسهال به قوت مىآورد . « 1 » اين گياه در آفريقا و هند مىرويد . پوست و عصاره آن مورد استعمال دارويى دارد . در هندى آن را برى تهوير مىگويند . براى حفاظت از زمينهاى زراعى آن را دور زمينها مىكارند كه حيوانات نه از اين گياه مىخورند و نه از آن عبور مىكنند ، چون شيره‌اى بسيار تلخ دارد . در كتاب قاموس كه در قرن چهاردهم نوشته شده آن را به نام دهن نوشته و آن را درختى مهلك ، مسموم و خطرناك گفته‌اند . و سابقا از آن براى كشتن حيوانات درنده و خطرناك استفاده مىكردند . در هند آن را تهوير و سيهند گويند كه دو قسم است و از هر كدام آنها شيره درمىآيد . سيهند شاخه كلفت و خاردار دارد بر آن كلفت و چرب و نرم

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 104 - 103 ، تحفه حكيم مؤمن ، ص 137 .