مصطفى النوراني الاردبيلي
213
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
نيز مقدارى ريزين ، موسيلاژ ، آلبومينوئيد ، ماليك اسيد ، چربى و كمى شكر هم در آن موجود است . fluckiger , hanbury از دو نمونه ريوند چينى خشك شده در حرارت 100 درجه سانتىگراد از آن 87 / 13 تا 4 / 12 درصد خاكستر حاصل كردهاند . نمونه ديگرى از آن 27 / 43 درصد خاكستر داشت و در خاكستر آن potassium , calcium carbonate وجود دارد . انواع مختلفى از خانواده rumey vesi carius linn در آسيا مىرويد كه به آن چوكا چكرا مىگويند اين گياه از نوع حماز است و به سبب دارا بودن مواد طبى معروف است عصاره آن براى تسكين درد دندان مفيد است ، اشتهاآور است ، اين دارو را بسيار سرد گفتهاند و براى سردى معده توصيه مىكنند . در استعمال خارجى ، مسكن درد ناشى از گزيدگى حشرات مىباشد . دانه آن هم تمام خواص گفته شده را دارا مىباشد ، همچنين سرخ كرده آن را براى مرض ديسانترى استعمال مىكنند . پادزهر سم عقرب نيز مىباشد ، بيخ آن نيز دارو است ميوه آن را گل حماض مىگويند . ريوند : صينى و خراسانى و مردم را صينى گفته . و اما خراسانى را ريوند اسبان مىگويند و به خراسان آن را ريوند گرگانى مىگويند . « 1 » بيخ چكرى بر وزن كركسى به معنى ريباس يا ريواس را مىگويند و از جمله انواع چينى نيكوتر بود و جرم اين نوع صلب بوده و نرم و هموار و طعم او تلخ مىباشد . و يك نوع ديگر از او خطايى است و . . . . چينى به رنگ زردتر باشد از خطايى و جرم او درشتتر باشد و چوبهاى او باريكتر بود و نوع ديگر از ريوند آن است كه منبت او در بلاد كشمير است و كشميرى در غايت زردى باشد و جرم او سبك بود . نوع ديگر ريوند جرجانى است در نيشابور است و او را از نيشابور به جرجان بردهاند . « 2 » در هداية المتعلّمين از ريوند و ريوند چينى هر يك جداگانه ياد شده است . صاحب اغراض الطبيه مىنويسد « در ريوند را طعم تيزيست » الى آخر ص 634 . ريوند ، راوند
--> ( 1 ) - الابنيه ، بهم 165 ، زل 134 . ( 2 ) - ترجمه صيدنه ، ب 61 .