عظيم بدن در خنثى كردن هرگونه زهرها و سموم معدنى و غير معدنى و زهرآبه‌هاى ميكروبى است و بايد با تمام قوا و براى همهء عمر حفظ و حراست شود آيا سزاوار است كه ما با دست خود به بيماران مبتلا به دولاب ، با داشتن چنان كبد ناساز و مؤوف ، سمى بخورانيم و بر دردهاى آنان دردى بيفزاييم ؟ متأسفانه سولفونيلوره‌ها كه براى پائين آوردن قند خون در دولابيها تجويز مىشود خود يكى از سموم كبدى است و در تمام آمارها و گزارشها و از جمله نوشته‌هاى متخصصان بيمارى دولاب دانشكدهء پزشكى اسكاتلند ، نارسايى كبد و يرقان صريحا جزء عوارض سولفونيلوره‌ها ياد شده است ، ديگران نيز به همين مطلب اشاراتى دارند چنان كه رابرت ويليامز « 46 » مىنويسد : « يرقانى كه بر اثر مصرف سولفونيلوره‌ها پيدا شود به علت التهاب مجارى صفراوى داخل كبدى است كه به انسداد مجارى منجر شود و نيز ممكن است به علت آسيب ياخته‌هاى كبدى باشد . » « 47 » البته بسيارى از پزشكان بروز يرقان را در ديابتىها به علت تأثير سمى سولفونيلوره‌ها در آنان مىدانند ولى حتى كمتر پزشك حاذقى است كه پيدايش آسيدوز لاكتيك را در آنان به حساب بيگوانيدها بگذارد و هنوز بسيارى از محققان ، بيمارانى را كه از آسيدوز لاكتيك مىميرند ، به حساب سكتهء مغزى و ديگر اختلالات عصبى مىگذارند ، زيرا تشخيص آسيدوز لاكتيك چه در بالين بيمار و چه در بيمارستان ، بسيار دشوار است . آگاهى به اين‌گونه عوارض تواند به اين مسأله كمك رساند كه آيا بيگوانيدها سود بيشتر دارد يا زيان ؟ پزشكان و مسئولان امور بهداشت بايد مسأله تجويز داروها را از لحاظ سودمند بودن و درعين‌حال از بابت عوارضى كه ايجاد كند و بطور كلى از نظر سود و زيان مورد بررسى و داورى قرار دهند « 48 » . در خاتمهء اين مقال براى اينكه از عوارض جانبى و خطرات و تلفات ناشى از داروها نمودارى در دست باشد ، يكى از معتبرترين و موثوق‌ترين سندها در اين زمينه نقل شود و آن مقاله‌اى است كه اچ . فريبل « 49 » سرپرست امور دارو در سازمان بهداشت جهانى با عنوان : « * » Drug Safety in Theory and Practice از انتشارات سازمان بهداشت جهانى ، درج كرده است . بايد دانست كه آنچه او دربارهء دارو مىنويسد مورد قبول كارشناسان جهانى است . در قسمتى از مقالهء مزبور چنين آمده است : « كلوف « 50 » در كنگرهء پزشكى كه به سال 1969 در واشنگتن تشكيل شد ، اعلام

--> ( 46 ) . Robert Williams . ( 47 ) . Traite d'Endocrinologie par Robert Williams 1968 p . 774 . ( 48 ) . Annals of Internal Medecine Vol . 83 , 568 , 1975 . ( 49 ) . H . Friebel . ( * ) - در شمارهء دوم مجله Who Chronicle ( 50 ) . L . E . Cluff استاد دانشكدهء پزشكى دانشگاه فلوريدا .