حاضر به خود گرفته است مىبينند ، مىتوانند دربارهء هر نهضت علمى عصر حاضر نظرى اظهار كنند . بعبارت ديگر براى آنكه به ارزش واقعى آنچه داريم پى ببريم بايد بدانيم كه پيشينيان ما چه داشته‌اند . » « 51 » 3 - پروفسور شارل ليشتن تلر « 52 » استاد تاريخ پزشكى در دانشگاه لوزان و هامبورگ در كتاب تاريخ پزشكى در صفحات 18 و 35 و 514 مكرر چنين نوشته است : « براى اينكه بدانيم به كجا مىرويم بايد بدانيم كه از كجا مىآئيم . » « براى اينكه بدانيم در كجا هستيم بايد در گذشتهء خود بجوييم و ببينيم كه از كجا مىآييم . » و در صفحهء 17 مىنويسد : « گذشته به ما كمك مىكند تا وضع فعلى را بهتر درك كنيم و بالعكس ، وضع حاضر به ما كمك مىكند كه قضاياى گذشته را ، كه تاكنون بر ما مكتوم بوده است ، بشناسيم . پس براى اينكه محقق به اكتشافات تازه‌اى نايل شود ، بايد تمام تحولات ازمنهء مختلف تاريخ را در مد نظر بگيرد . اين است آنچه كه ما آن را بنام « تاريخ زنده » مىناميم . » « آشفتگى و نابسامانى پزشكى معاصر تا حدى زياد به اين علت است كه رابطهء خود را با گذشته قطع كرده است و اگر كسى از گذشتهء پزشكى آگاه باشد براى پيشرفت دانش پزشكى راههايى تازه پيدا خواهد كرد و بر كسى كه در گرداب وضع فعلى پزشكى غوطه‌ور است و همواره از هر موضوعى به هيجان مىآيد ، بمراتب برترى و رجحان دارد زيرا از اطمينان و ثباتى بيشتر برخوردار است . » دربارهء لزوم بررسى تاريخ تحولات پزشكى اين همه تأكيد و اصرار و تكرار مطلب براى چيست ؟ براى اينكه عقيدهء رايج در بين عامهء دانشمندان و از جمله پزشكان جهان اين است كه دنيا دو اسبه و با شتاب برق و باد به جلو مىتازد و تنها تازه‌ها بر حق و درست و كهنه‌ها باطل و نادرست است و به عقب برگشتن و در عقايد گذشتگان بحث و گفتگو كردن علامت جمود و كهنه‌پرستى و ارتجاع باشد و نتيجه‌اى جز اتلاف وقت ندارد . ولى استادان تاريخ علوم مىگويند چه كسى تواند بدرستى قضا و داورى و با كدام دليل علمى و منطقى ثابت كند كه آنچه امروز در رديف عقايد رايج است و بطور جزم و حتم دربارهء آنها اظهار عقيده مىكند درست است ؟ جرج سارتن گويد : « سراسر تاريخ گذشته از شواهد اين مطلب سرشار و لبريز است كه داوريهاى هر دور زمان دربارهء

--> ( 51 ) . سرگذشت علم ، ترجمهء احمد بيرشك چاپ اول ، ديماه 1333 ، صفحهء 59 . ( 52 ) . تاريخ پزشكى ، تأليف : Charles Lichtenthaeler ترجمهء فرانسوى توسط Denise Meunier چاپ 1978 .