جلال مصطفوى كاشانى
22
دارو مسئله پزشكى قرن ( فارسى )
با تأليفات متعدد خود اساس پزشكى را در عالم نهاد . اگرچه پيش از او در مدرسهء علمى ايتاليايى « 9 » و ساير مدرسهها كه در كنيد « 10 » و كو « 11 » و رودس « 12 » و كروتون « 13 » و سيرن « 14 » تشكيل يافت تا حدى بمقدمات علم طب نظمى و ترتيبى داده شده بود ، ليكن همهء پيشرفتهاى اين مدرسهها ، مقدمهاى براى كارهاى بقراط بود و اوست كه بايد حقا وى را بنيانگذار طب در دنياى قديم دانست و اوست كه قرنها بعد در يونان و روم و اسكندريه و ممالك خاور نزديك و مدارس عيسوى ايران و در تمام تمدن اسلامى و دورهء قرون وسطى و تجدد اروپا ( رنسانس ) نفوذى و اثرى آشكار در همهء طبيبان داشته است و تفاسير متعدد بر آثار او نوشتهاند و به همين سبب است كه مسلمين نيز از ميان اطباى يونانى بيش از همه به دو توجه كردهاند . » ولى اين نكته را هم نمىتوان از نظر دور داشت كه ميان بقراط و ابن سينا تقريبا 1400 سال فاصلهء زمانى وجود دارد و در اين مدت دراز چندين مكتب مهم پزشكى در جهان متمدن قديم پيدا شده است كه هريك از آنها ، در پيشرفت و ترقى پزشكى ، نسبت به عهد بقراط سهم بسزايى دارد كه مهمتر از همهء آنها بايد از آكادمى علوم اسكندريه و دانشكدهء پزشكى جنديشاپور نام برد . از اين گذشته ، چندين پزشك معروف قديم ايران ، بخصوص محمد بن زكرياى رازى و على بن عباس مجوسى اهوازى كه قبل از ابن سينا مىزيستهاند نيز داراى اكتشافات عديده در پزشكى بودهاند ، كه قبلا وجود نداشته و بقراط از آنها بىاطلاع بوده است . منظور از اطاله كلام در اينباره اين است كه معلوم شود ابن سينا وارث گنجينهاى گرانبها از معلومات گروهى از نوابغ دانشمندان قديم بوده است كه هركدام از آنان ، علاوه بر معلومات وسيع عمومى ، در رشتهاى خاص نيز تخصص داشتهاند : ارسطو در زيستشناسى و علوم طبيعى و تشريح مقايسهاى و جنينشناسى ، بقراط در پزشكى ، جالينوس در كالبدشناسى و طب تجربى و تشريح جانوران زنده و محمد بن زكرياى رازى در پزشكى بالينى و داروشناسى و عمليات شيميايى آزمايشگاهى ، بدون كوچكترين شك ، ابن سينا با آن نبوغ خداداد جامع همهء آن علوم بوده است . ولى متأسفانه همان گونه كه قبلا ياد شد ، محققان اروپا در قرون گذشته و بخصوص در دورهء رنسانس ، به علت تعصبات مذهبى و ملى و بسط سياستهاى استعمارى و گسستن زنجير تقليد علمى و رهايى از زير يوغ اسارت فكرى و عقلى كه نسبت به دانشمندان جهان اسلام داشتند ، براى از هم گسستن و درهمشكستن شيرازهء اين شرقزدگى ، از هيچ عملى ناروا فرونگذاشتند و تا توانستند به انواع حيل متوسل شدند و از راههاى مختلف در تحقير و تذليل و كوچك جلوه دادن كارهاى علمى مسلمانان بكوشيدند و از بقراط و جالينوس و ديگر دانشمندان بزرگ يونان قديم تكريم كردند و
--> ( 9 ) . Ecole Italique ( 10 ) . Cnide ( 11 ) . Cos ( 12 ) . Rhodes ( 13 ) . Croton ( 14 ) . Cyrene