بيان گوياتر تاريخ اسلام حلقه‌اى نيرومند است كه تاريخ دنياى قديم را به تاريخ دنياى جديد مىپيوندد و وصل مىكند . تمدن جديد از تاريخ اسلام آغاز شود و تمدن قديم به تاريخ اسلام پايان يابد . اگر كسى بخواهد از تمدن و فرهنگ ملتى سخن بگويد بايد از وسعت و عظمت و ثروت و موجبات پيشرفت تمدن و فرهنگ آن ملت گفتگو كند و بنابراين تاريخ علم و ادب و صنعت و وسايل و لوازم آن از قبيل آموزشگاهها ، دانشگاهها و كتابخانه‌ها و كارگاه‌ها و اجتماعات و مقامات دولتى و غيره خواه‌ناخواه ، جزو اين مبحث خواهد بود . همچنان بايد دربارهء اوضاع اجتماعى آن ملت ، پيش از ورود به دايرهء تمدن ، بررسى و بحث شود كه چگونه به دايرهء تمدن پا گذاشت و عوامل و وسايل آنچه بود . اين مطالعات در مورد هر تمدنى لازم و در مورد تمدن اسلام لازم‌تر است زيرا در پيشرفت تمدن اسلام ، عواملى خاص مؤثر بوده است كه در ساير تمدنها ديده نمىشود . بنابراين در بايست است كه از اوضاع عرب قبل از اسلام گفتگو و حالات اجتماعى آنان در آن ادوار معلوم شود . همچنين دربارهء اوضاع اجتماعى مردم ايران و روم ، يعنى دو امپراطورى مقتدر آن زمان در دو سوى بحر الروم ، بررسى به عمل آيد و علت العلل پيروزى عرب ( با كمى عدد و ناچيزى وسايل ) بر آن دو امپراطورى عظيم روشن شود . براى پرداختن به چنين بحثهاى متعدد و مختلف ، آن هم بطور مفصل و دقيق ، بايد كتابهايى مبسوط و معتبر نوشت كه از حوصلهء اين مقال خارج است . قصد و هدف در اين كتاب آن است كه معلوم شود يكى اينكه در پيدايش تمدن و فرهنگ عظيم اسلامى ، ايرانيان مؤثرترين و عمده‌ترين نقش را داشته‌اند و دو ديگر آنكه ، تمدن كنونى جهان بر پايه‌هاى فرهنگ و تمدن عظيم اسلام بنا نهاده شده است . براى اثبات اين دو مطلب به نقل گفتارهاى دو تن از مشهورترين مورخان علوم پرداخته شود : يكى جورج سارتون « 1 » استاد تاريخ علم در دانشگاه هاروارد و ديگرى دكتر گوستاولوبون « 2 » پزشك و خاورشناس معروف فرانسوى ، ضمنا چند جمله نيز از قول ساير دانشمندان و محققان تاريخ علوم نقل خواهد شد . جورج سارتون در كتاب سرگذشت علم « 3 » چنين مىنويسد : « در حدود سال 610 ميلادى پيامبرى جديد بنام ابو القاسم محمد ( ص ) از طائفهء قريش در حجاز ، ظهور كرد . نخست مردم به وى نگرويدند اما وقتى كه به سال 622 از مكه به مدينه هجرت كرد دعوت او در مردم به نحوى عجيب مؤثر افتاد . هيچ پيغمبرى را چنين توفيقى دست نداده بود به طورى كه ، پس از ده سال ، يعنى تا زمان رحلت ، تمام قبايل عرب را متحد كرده و نيروى ايمان در قلب آنان دميده بود كه تسخير جهان را

--> ( 1 ) . ( 1957 - 1884 ) George Sarton ( 2 ) . ( 1931 - 1841 ) Gustave Ie Bon ( 3 ) . سرگذشت علم ، تأليف جورج سارتون ، ترجمه احمد بيرشك ، چاپ 1333 صفحهء 220 با اندكى تغيير