مىگردند ، يا آنكه غده لوز المعده را خراب و گردش كارش را مختل مىسازند و يا كبد را عليل و ناتوان مىكنند . بديهى است در اين هنگام نابسامانى اعضاى ديگر نيز مزيد بر علت مىگردد . اين بيمارى چون نسبتا رايج بوده و متخصصان و پژوهشگران بسيارى به تحقيق و فعاليت در مورد آن پرداخته‌اند لذا از نحوه درمان‌هاى امروزى گذشته و فقط به ذكر چگونگى درمان ديابت توسط پزشكان پيشين مىپردازم . پس از بو على سينا ، مبتكران و محققان علم پزشكى در ايران آرام ننشسته بلكه هر يك به قدر توانائى و امكانات محيط و دسترس خود در درمان اين بيمارى كوشش‌هائى كرده و برخى داروهاى ديگر نيز بر نسخ پيشين افزودند . متأسفانه بواسطه نبودن تشكيلات صحيح و مراكز علمى و به علت خودنمائى تعدادى از اطباء كه مانع پيشرفت در هر نوع تحقيقاتى مىشدند تهيه و تدوين اين‌گونه نسخ بطور جامع عملى نشده است ، چنان كه مرحوم ميرزا احمد تنكابنى ( زاهدى ) پزشك فتحعلى شاه قاجار و آخرين طبيب نامى ايران ، در كتاب مشهور به « رساله اسهاليه » خود بدان اشاره نموده و مىنويسد « امكان جمع‌آورى نسخ مفيد و آزموده‌ام فراهم نگرديد . » در اينجا بعضى از روش‌هاى درمانى و نسخ داروئى مرض قند را كه در كتب قديم ذكرى در موردشان نشده و اينجانب بعدها بدان آگاهى يافته و به گردآورىشان پرداخته‌ام به شرح زير به اطلاع مىرسانم : 1 - قرقاط - ميوه ريز ترش مزه‌ايست مانند زرشك كه به قدر يك تا دو مثقال آن را دم كرده و مىخورند . 2 - زالزالك - اين ميوه در برخى اثر خوب مىگذارد و از مقدار قند مىكاهد . 3 - زعرور ( وليك ) - ميوه ريز و گردى است كه قدرى از نخود كوچكتر بوده و درخت آن باغى و جنگلى است . اين ميوه دو نوع مىباشد يكى مايل به قرمز و ديگرى سياه و در جنگل‌هاى سواحل درياى خزر زياد ديده مىشود . 4 - گياه مشهور به شنگ كه در كشتزارهاى گندم زياد مىرويد و در دفع مرض قند مفيد و مؤثر است .