مبتلاء مىگردند . بنابراين در تشخيص و درمان بايد توجه كامل كرد . خيلى كم اتفاق مىافتد كه علت بروز سوء هاضمه‌ها از خون ، يا صفرا ، يا سودا و يا بلغم باشد بلكه غالبا علت از آميزش دو يا سه خلط باهم مىباشد . در اين حال عوارض مشترك است . گاه يكى از اين اخلاط موقتا زيادتر شده و بعد از يكى دو روز رو به كاهش مىگذارد و خلط ديگر ازدياد مىيابد و عوارض و آثار آن آشكار مىشود . باز پس از چند روز خلط ديگرى غلبه كرده و آثار اين خلط دوم از ميان مىرود و خلط سوم نمايان مىگردد . در معالجه رعايت اين امر لازمست مثلا چنانچه در بيمارى آثارى از غلبه صفرا ديده شود بايد درمان ضد صفرا را به كار برد ، يعنى داروهاى « سرد و تر » تجويز كرد . بعد از دو روز صفرا از ميان مىرود و بلغم نمايان مىگردد . در اين وقت اگر داروهاى « سرد و تر » دهيم بيمارى شدت پيدا مىكند و به حال خطر درمىآيد . توضيح آنكه در هر بيمارى كه سبب آن معلوم نباشد بايد علت را از « ماده سودا » پنداشت و بدين روش آغاز به درمان نمود . يكى از بهترين كتابهائى كه در پزشكى به زبان فارسى نوشته شده كتاب « ذخيره خوارزمشاهى » است كه نظير « قانون » ابو على سينا بوده و بسيار قابل توجه و مورد اعتماد پزشكان گذشته بوده است . فصل مربوط به بيماريهاى معدى را از اين كتاب رونويس نمودم . بعضى مطالب آن را كه مختصر و يا روشن نبود از كتابهاى « قانون » و « طب اكبرى » كه از كتب خوب طب قديم است و برخى كتابهاى پزشكى ديگر گرفته و بر آن افزودم تا موضوع كامل‌تر و قابل فهم‌تر گردد . آنچه در اينجا بدان اشاره كردم خلاصه‌اى از گردآورىهايم در اين زمينه بود و البته خود نيز آزموده‌ها و تجربياتم را به آن افزودم . علاوه بر اين باز به كمك دانشمند محترم حضرت آيت إله مهدى الهى قمشه‌اى استاد دانشگاه تهران يكدوره مبحث بيمارى معده را از كتاب قانون ابو على سينا برگردان و با مطالب گردآورى شده مطابقت دادم تا از هر جهت كامل و بىنقص گردد . ابو على سينا در مقدمه بيماريهاى معدى پاره‌اى مطالب راجع به تشخيص امراض معدى نوشته كه « ذخيره خوارزمشاهى » و « طب اكبرى » بدان اشاره‌اى نكرده‌اند . بنابراين لازم مىدانم اين موارد را نيز يادآور شوم :