هر يك توله موم روغن ساخته بجاى درد ضماد كنند و اگر حاجت تنقيه شود بروز مسهل از مسهل بارد تنقيه كنند و درين امراض حقنه بهتر از مسهل مىباشد و از آب سرد و هواى سرد و گوشت پرهيز كنند و غذا آش جو يا كهچرى مونگ مناسب بود و اكثر مادهء ذات الجنب چون در چهارده روز تحليل نشود جمع شده ريم گردد و بعد از انفجار اگر در چهل روز خارج نشد و اكثر اندفاع آن بنفث مىباشد منجر بسل مىشود و درين صورت علاج سل نمايند [ دوائى كه در مرض سل نافع بود ] دوائى كه در مرض سل نافع بود و سل قرحه باشد كه در ريه حادث گردد بسبب نزلهء حار كه بر ريه ريزد و بعد ذات الجنب و ذات الريه و سعال مزمن و نفث الدم كه از ريه باشد مىافتد و علامت آن تپ دق و سرفه و خروج ريم بوده فرق در ميان ريم و بلغم آنست كه ريم بعد از ساعت در آب مىنشيند اگر در آب اندازند و بلغم بالاى آب مىايستد و چون ريم بر آتش نهند بوى بد آيد و جراحت ريه كه ابتداى سل باشد نيز علاج‌پذير نيست صفت آن در ابتدا كه هنوز خون با ريم آيد و سببش نزلهء حار باشد فصد سر رو و ادويهء نزلهء حار مفيد مىشود و بعد از آن براى تخفيف عوارض خوردن لعوقات نافع بود و سفوف سرطان و قرص طباشير كافورى و قرص سرطان همراه شير زنان و شير خر و شير بز دهند و سرطان را پايها دور كرده و شكم شگافته از آلايش پاك كرده به آب و نمك شسته بعده يك بار به آب شيرين بشويند و به آش جو بپزند پس ماليده صاف نموده بنوشانند و شيخ الرئيس از تجارب خود نوشته كه مسلول را گلقند تازه بسيار دهند حتى كه نان خورش نيز به همين باشد نفع عظيم مىكند و اگر از آن تنگى نفس پيدا شود بلعوقات بارده تدارك نمايند و اگر گلقند حرارت زياده نمايد به مثل شيرهء تخم خرفه و شربت انار تسكين آن كنند و اگر حرارت قوى باشد كافور يك سرخ افزايند يا قرص كافور يا قرص طباشير كافورى زياده نمايند و از مجربات قرشى اينست كه غرى السمك يعنى سريش ماهى را در آب گرم حل كنند و با نبات شيرين كرده چند بار بنوشانند و پنير تازهء بىنمك خوردن هم مناسب بود و غذا شورباى گوشت بز و چوجهء مرغ و پائچه دهند دوائى كه در سل معمول‌ست صفت آن اصل السوس چهار ماشه بيخ انجبار تخم خطمى خبازى هر يك شش ماشه جوش داده صاف نموده شيرهء تخم خرفه شيرهء تخم كاهو هر يك شش ماشه شربت دياقوذا يك توله داخل كرده بدهند و يا اصل السوس مقشر يك ماشه طباشير تخم خطمى زهرمهرهء خطائى هر يك نيم ماشه مغز تخم خيارين و تخم بستان افروز كتيرا صمغ عربى هر يك دو ماشه كافور زعفران هر يك دو سرخ كوفته بيخته بخورند بالايش شيرهء تخم كاهو شيرهء تخم خرفه شيرهء گاو زبان شيرهء اصل السوس شربت بنفشه خاكشى پاشيده بنوشند و گاهى سفوف مذكور همراه شير بز يا عرق شير به جهت مسلول معمول‌ست ايضا كه در سل و نفث الدم معمول‌ست صفت آن سرطان سوخته كتيرا صمغ عربى مغز تخم كدو مغز بادام تخم خطمى تخم بستان افروز گيرد بيخ انجبار كافور هر يك نيم ماشه كوفته بيخته قرص يا سفوف ساخته با شربت دياقوذا سرشته بخورند بالايش عرق كافور بنوشند ايضا براى سل كه با تپ عفنى يار باشد صفت آن كوكنار يك ماشه صمغ عربى نشاسته كتيرا طباشير هر يك سه ماشه تخم خرفه تخم خطمى تخم خبازى هر يك پنج ماشه مغز تخم خيارين مغز تخم كدو مغز بهدانه هر يك هفت ماشه كوفته بيخته با شربت خشخاش بليسند و يا به آب عناب و نيلوفر به قدر يك توله بخورند و حبوب سرفه و شربت خشخاش هنگام شدت سرفه نيز مفيدست و اگر نفس تنگ شود شربت بنفشه و زوفا و اگر شكم نرم گردد شربت حب الآس و خشخاش كه در آن قرص طباشير كافورى يا گل ارمنى يا جز آن آميخته باشند بدهند و اگر قبض افراط كند يا حاجت استفراغ ماده گردد نقوع يا طبيخ عناب سپستان و گل بنفشه