محمد اعظم خان ناظم جهان
مقدمه و پيشگفتار 51
نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى )
سياه ، هشت چنگ ، شانزده دولا چنگ ، سى و دو سهلا چنگ ، شصت و چهار چهارلا چنگ ، و صد و بيست و هشت پنجلا چنگ است . متناظر با هر صدايى سكوتى نيز وجود دارد كه امتداد آن به مانند امتداد هر صداست . پس ، هر سكوت گرد معادل چهار ضرب سكوت است و . . . همچنانكه ملاحظه مىشود اين تقسيمات دوتايى است ، حال آنكه گاهى يك صدا يا سكوت به اندازه پنج ضرب يا سه ضرب يا يك و نيم ضرب امتداد دارد . در اين مواقع ، با گذاردن يك نقطه در كنار نت آن را به سه قسمت تقسيم مىكنند . به بيان واضحتر ، هر نقطه نصف ارزش زمانى هر نت به آن اضافه مىكند . پس ، گرد نقطهدار معادل شش ضرب ، سفيد نقطهدار سه ضرب ، سياه نقطهدار يك و نيم ضرب و . . . است . شكل زير : انواع نت نقطهدار . به ازاى هر نقطه نصف ارزش نت بدان افزوده مىشود خطوطى كه نتهاى موسيقى روى آن نوشته مىشوند خطوط حامل نام دارند كه از پنج خط موازى تشكيل شدهاند و از پايين به بالا شمارهگذارى مىشوند و هريك نشاندهنده آهنگ يا فركانس مخصوصى از صدايند . از آنجا كه روى هر خط و بالا و پايين آن مىتوان نتى قرار داد ، مجموعه فركانسهايى كه مىتوان با پنج خط حامل نشان داد دوازده خواهد بود كه از آنها به صداهاى اصلى يا نتهاى اصلى ياد مىكنند . اما هر نت همواره به اندازه يك درجه يا يك پرده به بالا يا پايين حركت نمىكند ( زيرتر يا بمتر نمىشود ) ، بلكه گاهى به اندازه نيمپرده يا يكچهارم پرده زير يا بم مىشود . براى نشان دادن اين ويژگى در صدا ، در موسيقى از چهار علامت ديگر استفاده مىشود . بدينترتيب كه : * اگر صدا نيمپرده بمتر شود آن را بمل مىگويند . * و اگر يكچهارم پرده بم شود آن را كرن مىخوانند . * به عكس ، اگر صدايى نيمپرده زير شود ، آن را ديز گويند .