لطيف قزوينى

33

فوائد الطفية ( فارسى )

و روغن‌مالى نيز از ادهان فرفيون و قسط و جوز نافع [ است ] . و محلّ معلول را به خرقهء درشت بايد سايند تا به حدّى كه حمرت ظاهر شود . و تعريق به حسب امكان در كلّ امراض مذكوره از جملهء لوازم است . و در لقوه - كه آن ، علّت عضله‌هاى روى باشد - بايد مراعات عدم معالجه از اشياء حادّه و حرّيفه نمود . و تا چهارده يوم ملاحظهء آن شده كه استادان در معالجهء كامل كاهل بوده‌اند و طبيعت خود قوّت نموده ، به بحران دفع مرض كرده . دوايى كه در انحدار رطوبات دماغ مجرّب است : غاريقون دو مثقال ، زراوند مدحرج ، سيساليوس مكد يك مثقال ، قند هشت مثقال ؛ همه دو شربت است . [ قول جالينوس در علاج علل اعصاب و اختلاج ] جالينوس - عليه الرّحمه - فرموده در علل اعصاب دوا بهتر از جند و فلفل نيست كه بسايند و با روغن سداب ممزوج كرده ، طلا نمايند . و نيز فرموده كه علاج اختلاج به عاقرقرحا و جند بيدستر است . تكميد به ماء ملح و آب دريا و بوره اسباب نجات مىشود . نكته : بقراط فرموده صبىّ و شخص متشنّج را هر روز در آبزن نشاندن و تمريخ به ادهان كردن ، ايمن از عروض معروضه سازد . تركيب نافع تشنّج رطب : حلتيت ، جند بيدستر ، عسل ؛ شربتى به قدر جوزه « 44 » . و بعضى حلتيت و فلفل تجويز كرده‌اند . و در تشنّج يابس ، لعابات و نطول دايم با آب گرم و بعد از تنطيل ، تمريخ به ادهان مثل روغن حنا . مسهل مر اصحاب فالج و لقوه را ، ده درم پوست هليله است كه بجوشانند و صاف نمايند و با يك درم شحم حنظل مسحوق بنوشند .

--> ( 44 ) . جوزه واحد وزن است ، در متون متأخّر مانند اكسير اعظم ، جوزه برابر با 7 درم ، و جوزهء مطلق برابر با 9 درخم و نزد بعضى 4 مثقال دانسته شده و اقسام ديگرى نيز ( جوزهء ملكيّه و جوزهء نبطيّه ) براى آن بر شمرده شده است ( اكسير اعظم ، ج 4 ، ص 698 ) . در كتاب مفاتيح العلوم از احمد بن يوسف خوارزمى ( تأليف نيمهء دوّم قرن چهارم هجرى ) جوزه برابر 4 مثقال آورده شده است . ابن سينا در پايان قانون و محمّد بن يوسف هروى نيز در بحر الجواهر آن را 14 سامونا مىدانند . ( و اين سامونا خود داستانى بلند دارد . . . ) . استاد اسماعيل ناظم در ضميمهء كتاب خلاصة الحكمه ( ج 3 ، ص 523 ) جوزه را 7 مثقال و برابر با 835 / 31 گرم دانسته‌اند . بارى ، مقادير واحدهاى وزن چه در دوره‌هاى تاريخى مختلف و مناطق گوناگون ، و چه در مناطق نزديك به هم در يك مقطع زمانى چندان همسنگ هم نبوده‌اند . نقل علّامه دهخدا از رسالهء مقداريّه در مورد اين اوزان ، پراكندگى اقوال و آراء را حتّى در مورد اوزان رايج نشان مىدهد .