[ سبات و سهر ] * سبات و سهر سوء المزاجى است در دماغ از حرارت و برودت كه وقوعش به اختلاط ذهن ، قرين و حدوثش با ذهاب حسّ و حركت نفسانى ، همنشين است . چنانچه با يبوست بود ، سهر نامند و هرگاه با رطوبت بود سباتش خوانند . اگر حارّ است رفيق اختلاط ذهن و شفيق كم‌خوابى است ؛ چنانچه حارّ رطب بود مصاحب خواب و مواظب اختلاط عقل است . بارد رطب با تعطيل حركات نفسانيّه ، مونس نوم ؛ و بارد يابس با تعطيل حركت ، انيس سهر . و علامته فى وقوع المادّى جريان خلط المرارى و البلغمى ؛ و عدم ذلك غير المادّى . و علاجه استعمال الحبوب و النّطول و السّعوط و العطوس فى حسب حاله . علاج سبات حبّ ايارج : نافع سباتى كه از برودت و رطوبت بوده باشد . صفته : تربد نيم درم ، افتيمون ثلث درم ، شحم حنظل ربع درم ، محموده نيم دانگ ، مقل يك دانگ با آب كرفس حبّ سازند ؛ قدر شربتش شش نخود . حبّ اصطمخيقون نيز به همين نفع است . نطول نافع سبات : بابونه ، مرزنجوش ، سداب شيرازى ، اكليل الملك ، برگ مورد ، نعناع بپزند و صاف كرده بر سر ريزند . سعوط نافع سبات و جمود : روغن زنبق و روغن نرگس . شياف نافع سبات : مقل يك مثقال ، نمك نيم ، با آب رازيانه سرشته ، صبح و شام به كار برند . عطوس نافع سبات : فلفل ، خزميان . ايضا فلفل و سياه دانه . طلا از افيون و زعفران . و روغن بنفشه بادام بر پيشانى و بينى بمالند و از تخم كاهو و بذر البنج و افيون و بيخ لفاح هر يك درمى به طبيخ پوست خشخاش بر پيشانى طلا نمايند . حبّ نافع سبات : جند بيدستر ، افيون مصرى ، فرفيون به وزن مساوى كوفته ، حبّ ساخته پيش از غذا بخورند . بخور دهند از بذر البنج ، بيخ لفاح ، صندل سفيد هر يك نصف درم ، عود يك درم و نصف كوفته با گلاب خمير كرده بنادق سازند و بخور كنند ، سريع الاثر است . قال ابقراط فى تقدّم المعرفة وجه في علامة السّهر وقع فى الصّبيان و غيره . [ سهر ] سهر حرارتى است كه عارض مىشود دماغ را به سبب صعود ابخره و به آن علّت وجعى در يك عضو از اعضاء به هم مىرسد .