سراسر به نام گيلان خوانده شد . اما به طور دقيق گيلان نام منطقهء ساحلى بوده ، و به مناطق كوهستانى مشرف بر آن ، نام ديلمان اطلاق مىشده است . در اعصار مختلف ديده مىشود كه اين نام گاهى به يكى و گاهى به ديگرى تعلق مىگرفته ، و منظور از آن سراسر نواحى ساحلى جنوب غربى درياى خزر بوده است . گيلان قديم در « مسالك الابصار فى ممالك الامصار » توصيف بيشترى از گيلان مخصوصا از بيه پس مىتوان ديد : گيلان بيه پس شامل چهار شهر بزرگ است كه هر يك معمولا امير مستقلى دارد ، كه بر شهر و تمام نواحى اطراف آن حكومت مىكند . فومن Fumen در مركز اين منطقه و مجاور كوهستانها قرار دارد . در سمت مشرق ، به طرف دريا ، شهر تولم واقع است . گسكر در مجاورت ولايت فومن و رشت واقع شده و كمى از ساحل دريا فاصله دارد . از نظر مذهبى تمام ساكنان اين منطقه حنبلى مذهبند . گيلان از نظر فراوانى باران و رودهاى متعددى كه آن را آبيارى مىكند مشهور است . به استثناى خرما ، آلو زرد ، و نيشكر قند ، درخت ميوه در آن به مقدار فراوان مىرويد . مركبات را از مازندران به اين منطقه مىآورند . شهرهاى گيلان در اطراف خود حصار ندارد ولى پادشاهان قلعه‌هاى مستحكمى در آن بنا كرده‌اند . تمام ساختمانها از آجرند . فرش خانه‌ها مانند خانه‌هاى بغداد از آجر و بامها لته « 1 » پوش است ، بعضى از بامها نيز گاليپوش « 2 » است . در بيشتر نقاط اين منطقه عمق چاهها كم است . آب در عمق دو تا سه ذرعى زمين و گاهى نيز در عمق كمترى قرار دارد . هر شهر را رودخانه‌اى مشروب مىسازد . غذاى اصلى اهالى گيلان برنج است ، كه با آن نان و نان شيرينى

--> ( 1 ) - لته قطعات كوچك تخته به طول 30 سانتيمتر و به عرض 15 سانتيمتر است و اين اندازه در همهء قطعات يكسان نيست . م ( 2 ) - گالى از ساقه برنج گرفته مىشود و به آن كولش هم مىگويند . م