خاك از روى استخوانها مىزدايد و از افسون نگاه چشمهاى مارى كه به سوى او مىخزد پروا نمىكند - بىآلايش و پر تمنا است . در خلال گذشتهء نزديك مردمى از سرزمينهاى ديگر يا از آنها كه به اين آب و خاك تعلق داشتند به كوششهائى در همين راه برخاستند و پژوهشهاى آنان كم و بيش مردم را با گذشته‌هاى تاريخ گيلان آشنا كرد . در اين كتاب كه رابينو با دقت و حوصلهء كم نظيرى به تدوين و تهيهء آن پرداخته ما با نامهاى بسيارى از آنان آشنا مىشويم و آنجا هم كه فرصتى دست داد شرح كوتاهى از زندگى آنها را مىبينيم . رابينو ( 1950 - 1877 ) براى جمع آورى مطالب اين كتاب در فاصلهء سالهاى 1906 و 1912 كه با عنوان كنسوليارى بريتانيا در رشت بسر مىبرد صميمانه به تلاش پرداخت . نوشته‌هاى او نشان مىدهد كه در اين راه از هيچ كوششى فرو گذار نكرد و با استفاده از مقام سياسى خود و تماس با ديگر ماموران سياسى و بازرگانان و كشاورزان و عامهء مردم مدارك و مآخذ ارزنده‌اى از اين سرزمين گردآورده و به سبب احاطه‌اى كه از روزگار جوانى به خط و زبان فارسى داشت ، از منابع محلى هم كه به سختى در دسترس اروپائيان قرار مىگرفت در تكميل آثار خود استفاده برد و با مطالعهء گزارشهاى كنسولگرى مربوط به ( و . ج . آبوت ) و ( آ . ف . چرچيل ) و آثار پيشينيان دربارهء گيلان ، و ديدن نقاط و مدارك لازم و تحقيق و پرسش از مردم به خلق اثرى گرانبها دست زد . در سيرى كه با نوشته‌هاى كتاب او خواهيم داشت چه آن زمان كه در قعر دره‌اى مسير رودخانه‌اى را به سوى دريا دنبال مىكنيم و چه آنوقت كه از بالاى كوهى بلند تنها با كمك نگاهى دقيق با آنچه كه مىجوئيم آشنا مىشويم به همت او درود مىفرستيم و قدرت شگرفش را در انجام اين مهم مىستائيم . رابينو با فراهم آوردن آثار زيادى كه دربارهء ايران دارد و روشن ساختن بسيارى از نكات تاريك تاريخ ما جاى شايسته‌اى در ميان محققان و ايرانشناسان كسب كرده است . تحقيق رابينو در زمينه‌هاى گوناگون مىتواند نشانه‌اى از علاقه و همبستگى روحى او با سرزمين ما و مردم آن باشد . تلاش او در جمع‌آورى