ارث ، ادعيهء مخصوص ، رد بهائيت ، علم كيميا و شرح اشعار دارد . حاكمى ، على على حاكمى يكى از چهره‌هاى درخشان باستان‌شناسى ايران است . وى در رشت متولد شد و تحصيلات ابتدائى و متوسطه را در زادگاه خود به پايان رسانيد . به سال 1313 از دانشسراى عالى فارغ التحصيل شد . در سال 1318 به استخدام ادارهء كل باستان‌شناسى درآمد و زير نظر استادانى چون دكتر مهدى بهرامى و دكتر عيسى بهنام به كار و تحقيق و مطالعهء آثار دوران اسلامى و نيز اشياء دوران تاريخى ايران پرداخت . در سال 1332 ضمن اشتغال به امور باستان‌شناسى به تحصيل معمارى همت گماشت و از دانشكدهء هنرهاى زيباى دانشگاه تهران به دريافت درجهء فوق ليسانس نائل گرديد . طى دوران خدمت مشاغل حساسى از جمله رياست بخش تاريخى موزهء ايران باستان ، مديريت موزهء ايران باستان و عضويت شوراى عالى باستان‌شناسى را عهده‌دار بود . از سال 1337 تا 1356 كه به افتخار بازنشستگى نائل شد در نمايشگاههاى مهم آثار ايران از جمله نمايشگاههاى توكيو ، لاهه ، ميلان و چند نمايشگاه ديگر عضويت داشت . همچنين در كنگره‌هاى باستان‌شناسى ايران كه به سال 1350 در دانشگاه آكسفورد و چهار سال بعد در دانشگاه مونيخ برگزار شد شركت داشت . حاكمى كاوشهاى مهمى در نقاط مختلف ايران انجام داد كه از آن‌ميان بايد كاوشهاى خوروين ، حسنلو ( اروميه ) ، گاميش گلى ( مياندوآب ) ، خورهه ( محلات ) ، علىآباد فرشگان ( فيروزآباد فارس ) ، اسماعيل‌آباد ( ساوجبلاغ ) ، دشت لوت ، تپه كسرى ( ملاير ) و كاوشهاى مهم گيلان را در كلورز ، عمارلو و نسفى نام برد . خدمات على حاكمى در كشف بسيارى از آثار باستانى ايران و شناساندن تمدن درخشان ايران باستان فراموش ناشدنى است . وى به نگارش و تأليف كتابها و مقالات ارزنده‌اى در زمينهء باستان‌شناسى دست زده است از جمله كتاب « كاوشهاى گيلان » و كتاب « كاوشهاى شهداد » كه به وسيلهء مؤسسهء شرق‌شناسى ايتاليا زير چاپ است . حديدى ، محمد تقى يكى از استادان مسلم زمان ما محمد تقى وهاب‌زاده حديدى است كه از نوجوانى به آزادى و آزاديخواهى روى آورد . او شاعرى آزاده و از هواخواهان مشروطيت و نهضت جنگل بود . خلق‌وخوى استاد و ادب و فروتنى خاص وى با آن مرتبه و مقام فضلى ، خردوكلان را دوستدارش ساخت و به همين انگيزه نيز دو بار به سمت شهردار انزلى انتخاب گرديد ؛ مساعى او در آبادانى و عمران اين بندر بسيار مؤثر و كارساز بود . وى در همه‌حال مردى عارف ، زاهد ، روشن‌فكر و اديبى توانا باقى ماند تاآنكه به سال 1331 خورشيدى قدرت مقابله با سرطانى را كه در وجودش ريشه دوانيده بود از دست بداد . مرگ حديدى مرگ ادب بود . ديوان اشعارى از او باقى مانده كه مشتمل بر ده هزار بيت شعر است . حسابى ، محمد محمد حسابى ، شاعرى آزاده و پراحساس به سال 1285 خورشيدى متولد شد و در 29 ديماه 1328 درگذشت « 1 » . با دبيرى خدمات خود را آغاز كرد و بعد از 20 سال خدمت در فرهنگ وارد دارائى شد . او در غزلسرائى استاد بود . به زبانهاى فرانسه و عربى تسلط داشت . احساسات وطن‌دوستانه او در اشعارش منعكس است : نرگس مست وطن بيمار و من بيمارتر * كار بر وى گشته دشوار و به من دشوارتر مملكت آشفته ، دشمن چيره و نكبت قرين * جمله بيزارند از اين اوضاع و من بيزارتر ملك جم تقسيم شد ما بين روس و انگليس * آن يكى خونخوار و اين ديگر از آن خونخوارتر ساخت ملت را اسير دشمن آن نامرد دون * خوار كرد اين توده را خود شد از آنان خوارتر داد كشور رايگان در دست قهر دشمنان * وضع ناهنجار ما را كرد ناهنجارتر حسابى در اشعار خود وضع سياسى و اجتماعى كشور را سخت مورد انتقاد قرار مىداد . دوبيتى زير نمونه‌اى از اين‌گونه اشعار است : از زمان كودكى ، كسب فضايل كرده‌ام * تا مگر در عهد شيخوخت به بار آيد مرا گر چنين دانستمى ، كسب رذايل كردمى * تا در اين دوران دون‌پرور به كار آيد مرا حسينى رودبارى ، اسد الله اسد الله بن عباس بن عبد الله بن حسين حسينى رودبارى رانكوهى از نوادگان مير بزرگ مير قوام الدين مرعشى است كه از سال 750 تا 760 هجرى قمرى ، زمان كيا افراسياب چلابى در آمل و در ميان مردم آن ناحيه احترام و آوازه‌اى پيدا كرده بود . سيد اسد الله به سال 1276 هجرى قمرى ديده به جهان گشود . وى در سال 1303 براى تحصيل به نجف رفت و در سلك شاگردان ميرزا حبيب الله رشتى قرار گرفت . از آثار او 11 مجلد تقريرات بحث مرحوم ميرزا حبيب الله است و كتاب ديگرش عبارت است از الاوانى من الذهب و الفضه . او در ذيقعده 1333 در نجف از دنيا رفت . پس از فوت سيد اسد الله برادرش سيد حسين كه او نيز از جمله نامداران و مراجع زمان خود بود حوزهء مذهبى و علمى برادر را فعال نگاهداشت . آثار زير از اوست : الادله العقليه كه حاشيه بر رسائل و مكاسب شيخ مرتضى انصارى است ، حاشيه بر كفايهء آخوند خراسانى ، كتاب القضاء الصوم و البيع و مباحث الفاظ . خسروى ، خسرو دكتر خسرو خسروى در سال 1306 شمسى در رشت متولد شد .

--> ( 1 ) . گيلان در قلمرو شعر و ادب ، ابراهيم فخرائى ، انتشارات جاويدان ، تهران 1356 ، صفحهء 114 .