ابراهيم اصلاح عربانى

518

كتاب گيلان ( فارسى )

بشرا ( درويش گيلانى ) ، محمد جواد دلخوش‌نواز ، على اكبر مراديان گروسى ( بوسار ) ، محمد شهدى لنگرودى ، ميراحمد فخرىنژاد ( شيون فومنى ) ، محمد ولى مظفرى كجيدى سياهكلى ، ابراهيم شكيبائى لنگرودى ( عاصى ) ، ناصر فرهاديان ، محمد بابائىپور دريائى لنگرودى ، عباس مهرى آتيه ، عليرضا كريم ، محمد شمس معطر لاهيجانى ، اسحاق شهنازى ، غلامرضا رحمدل ، محمد تقىپور احمد جكتاجى ( م . پ . جكتاجى ) ، جعفر مهرداد ، عبد الرحمن عمادى ، كاظم سادات اشكورى ، محمد قلى صدر اشكورى ، دكتر سيد مجتبى روحانى ( م . مندج ) ، سيد مرتضى روحانى ، صدرا روحانى ، دكتر على فروحى ، حاج محمد تقى پير كارى ( پير ) ، منوچهر جرّاح‌زاده ، حسنعلى محمودى ( سروش گيلانى ) ، كريم نمينى ، رحيم چراغى ، امين لاهيجى ( م . راما ) ، سيد على زيباكنارى ، محمد شائق ( البرز ) ، محمد فارسى ، نادر زكىپور لنگرودى ، سيد على ميرباذل ( منصور ) ، فرهاد پاك‌سرشت ، محمد رضا معالى ، بهمن فرّخى ، سيد رضا مدهوش ، احمد على راغب ، هاشم دلخوش‌نواز ، جواد شجاعىفرد ، محمد رضا رياضى رشتى متخلص به منعم ، فرامرز محمدىپور ( ميرزاى لنگرودى ) ، كريم رجب‌زاده ، احمد خويشتن‌دار لنگرودى ، احمد ارض پيما لشكاجانى ، محمد شعبانى ششكل ( حامد ) ، محمد رضا خيرخواه ، محسن خورشيدى ، محمود طيارى ، ابراهيم خورشيدى ، جهانگير خان كسمائى متخلص به كاسگل ( فرزند ميرزا حسين خان كسمائى ) ، ميرزا محمد كسمائى ( برادر ميرزا حسين خان كسمائى ) ، ايرج قبادى ، هوشنگ پورقاسم ، اسماعيل شادفومنى ، حميد فرحناك ( فائز ) ، سيروس و حسن مجيديان ، احمد نيكوصالح ، سياوش پوركاووس ، على عبدلى ، على غلام‌نژاد ، احمد قربان‌نيا ، ابو القاسم منتظرى ( دائى ) ، محمد حسين خدايارى ، على خداجو ، فاطمهء ارشادى ، عبد الله پوراحمد ، ابراهيم كامران ، اردشير پرهيزكار ، على غلام‌نژاد « غلامى » ( آرين‌فرد ) ، كريم مولا ورديخانى ، غلامحسين عظيمى ، محمد على اخوات ( وارش فومنى ) ، هوشنگ اقدامى ( ه . الف . چمن ) ، بهرام گلعلىپور بى بالانى ، يوسف رضوى ( اوير ) ، نقى بارور ( نازوكه لافند ) ، كمال زرآبادى ، نصير احسان صومعه‌سرائى ( ن . فرياد ) ، ايوب محبّىزادهء گشتى ، محمد دعائى ، سيد حسين رضوى ، مسلم رمضانى تپه‌اى ، محمد على زاهدى لاهيجانى ، يونس فلاح شعبانى ليالستانى ، جمشيد شمسىپور خشتاونى ، اكبر شاهانى مقدم ( الف . بهسار ) ، احمد اخوان ، جعفر غلامىنژاد كلاچائى ، عزت الله زرنديان ، جعفر بخش‌زاد محمودى ، بهمن يوسف‌زادهء لاكانى ، قاسم غلامى كفترودى ، حجّت خواجه ميرى ( خواجه رشتى ) ، مسعود خمامى ، حسين قاسمى ( ديدار ) ، رمضان رحمتى ( روستاتبار ) ، محمد باقر كريمى كلاشمى ، سيد رضا دمانكش ، احمد خدادوست ، محمد على حسين‌زاده ، حسين وثوقى رودبنه‌اى ، عبد الله پوراحمد للكامى ( خسته‌دل ) ، محمد رضا رجبىپور ، محمد رضا قربانى خاكى ، قربانعلى اخلاقىدوست ، ساسان يعقوبى ، على اصغر معصومى ، حمزهء ميرزائى ، كريم هويدائى ، مجيد فلاح شجاعى ، ع . ارسطو ، باز على پور غفورى ، عباس رضيئى ، داود خانى ( آذرخش ) ، بهرام بافكر ، على مير فطروس ، رضا مقصدى ، آمنهء گلشنى لنگرودى ، مصطفى على اكبرى ، ابراهيم پگاه ، مريم خالق‌دوست ، عليرضا يوسفى ، پرويز وشمگير ، امين برزگر ، هوشنگ عباسى ، رجب محسن زاده ، على ميرزائى ، حسن نصرى ، محمد تقىزاده . شعر گيلكى در اوزان نيمائى نيما يوشيج ( على نورى اسفنديارى ) كه به سال 1274 شمسى ديده به جهان گشود و در سال 1338 چشم از جهان فروبست پايه‌گذار شعر نو فارسى و قافله‌سالار شاعران نوپرداز ايران است . آثار او تحوّلى عميق در شعر فارسى به وجود آورد و دريچهء دنياى جديدى را به روى شاعران پارسى زبان گشود . او قالبهاى شعر فارسى را يكباره بهمريخت و قالبهاى جديدى را كه به عقيدهء برخى از شعرشناسان ريشه در قالبهاى كلاسيك دارد و بر اوزان عروضى سنّتى استوار است ارائه داد . شيوهء نيما يوشيج در بين شاعران پارسىگوى ايران ، پيروان بسيارى پيدا كرد و شاعران ، با گرويدن به عروض نيمائى آثار ارزشمندى به زبان پارسى خلق كردند . اوزان ويژهء نيمائى در شعر ، در گيلان نيز با استقبال شاعران گيلكىسرا ، روبرو شد . اجراى شعرهاى گيلكى به صورت « دكلمه » و پيش‌پرده در تآتر و محافل هنرى و فرهنگى گيلان ( پيش از سال 1342 ) حضور شعر نيمائى را در اين استان نويد داد . شعر گيلكى در اوزان نيمائى در غرب گيلان ابتدا در شعرهاى گيلكى جهانگير سرتيپ‌پور و در مجموعهء اشعار او « اوخان » كه به سال 1338 انتشار يافت جرقه زد : « كى بامو » ( كى آمد ؟ ) و « چرا بيداركود » ( چرا بيدار كرد ) از نمونه‌هاى اين‌گونه اشعار است . سراينده در كتابش ، بالاى عناوين اين دو شعر ، عبارت « نثر به سبك نو » را قيد كرده كه شايد منظورش از « نثر به سبك نو » شعر نيمائى بوده است . در حالى كه اين نوع آثار ، بيشتر به قطعات ادبى و يا شعر سپيد شبيه است تا شعر نيمائى ( كه هيچگاه از اوزان عروضى بدور نيست ) . در غرب گيلان نخستين شاعر گيلكىسرا كه بطور جدّى و با آگاهى به شعر گيلكى در اوزان نيمائى روى آورد و به ذوق‌آزمائى پرداخت محمد بشرا ( درويش گيلانى ) شاعر خوش‌ذوق اين مرزوبوم است . وى بعد از سال 1342 به سرودن شعر گيلكى در اوزان نيمائى پرداخت كه برخى از آنها مانند : « زمستان بوگوذشت » ، فروردين 1344 ؛ « واگردان » ، خرداد 1344 ؛ « كولدومه » ، مهرماه 1344 در محافل شعر و ادب آن روزگار مورد توجه قرار گرفت . با چاپ يكى دو قطعه از اين نوع اشعار ، در ماهنامهء ادبى « هنر و ادبيات ، ويژهء بازار » كه به كوشش محمد تقى صالحپور ( نويسنده ، شاعر و روزنامه‌نگار گيلانى ) انتشار مىيافت ، نام محمد بشرا به عنوان آغازگر شعر گيلكى نيمائى بر سر زبانها افتاد . سالها بعد يعنى در سال 1368 بشرا اشعار گيلكى نيمائى خود را با عنوان « ايله‌جار » منتشر ساخت . ايله‌جار محمد بشرا شامل اشعار نيمائى است كه بين سالهاى 1344 تا 1356 سروده شده است . بعد از بشرا ، شاعران ديگر ، در غرب گيلان ، سرودن شعر گيلكى را به شيوهء نيمائى ، پى گرفتند . على اكبر مراديان گروسى ( بوسار ) سروده‌هاى گيلكى خود را با عنوان « ئيجگره » در سال 1354 منتشر كرد . اشعار ئيجگره در اوزان نيمائى سروده شده است . امّا بشرا نمىتواند نخستين شاعر گيلانى گيلكىسرا ( در اوزان نيمائى ) در سراسر گيلان باشد . زيرا از شرق گيلان نيز شاعرانى برخاستند كه شعر گيلكى ( در اوزان نيمائى ) را آزمودند و اشعارى گيلكى ، به شيوهء نيمائى سرودند و به صورت كتاب چاپ و منتشر كردند . دفترها و كتابهاى چاپ‌شدهء موجود ، شاهدى است بر اين مدعا كه شاعران گيلكىسراى شرق گيلان ، زودتر از