ابراهيم اصلاح عربانى
457
كتاب گيلان ( فارسى )
يا زير سايبانهاى جنگلى زيرانداز خود را پهن كرده و ضمن استراحت ، از مواهب طبيعى به ويژه جنگل ، رودخانه و هواى سالم و تميز لذت مىبرند . در چنين مناظرى مردم خود را نه در كنار طبيعت ، بلكه در متن و بطن آن حس مىكنند . عمق اين آسايش و لذت را مىتوان از حركت و جنبوجوش كودكان و جوانان و آرامش و سكوت افراد در سنين بالا حتى از فاصلهء دور نيز تشخيص داد . گردش و تفرج و سير و سياحت اين جمعيت پراكنده در كنار رودها و دامنهء سرسبز جنگلها نمونهء كوچكى از گيلانگردى سازمان نيافته است كه با برنامهريزى و اندكى تلاش و كوشش مىتوان آن را در جهت منافع اقتصادى منطقه و بهرهرسانى بيشتر منظم و مرتب ساخت . ايجاد اردوگاههاى اقامتى ارزان قيمت در كنار اينرودها ، چه در بستر جلگهاى و چه در بستر كوهستانى و كوهپايهاى ، مىتواند تودههاى پراكنده در كنار رودها را به دور هم گرد آورد . همچنين با تأسيس واحدهاى مورد نياز و ارائهء خدمات رفاهى مىتوان به نيازهاى مبرم و فزاينده شهرنشينان مشتاق و محتاج به مواهب طبيعت پاسخ مناسب داد . ب - صيد ماهى و ورزش ماهيگيرى : رودهاى گيلان از نظر ورزش ماهيگيرى و صيد قزلآلا نيز همچون صيد اقتصادى شايان توجه و اهميت زيادى هستند . براى آنانكه صيد را به عنوان يك فعاليت تفريحى و ورزشى تلقى مىكنند بهترين امكانات در رودهاى گيلان فراهم است . بستر سنگلاخى رودخانههاى گيلان و آب شيرين آنها كه در بركههاى جلگهاى محل مناسبى براى تخمگذارى ماهيان بشمار مىرود ، پيوسته مملو از انواع ماهيان است . انواع مختلف ماهيها به دلايل غريزى و طبيعى آب شيرين را دوست دارند . بستر سنگلاخى اينرودها محل مناسبى براى تخمريزى انواع ماهيان است ، از اينرو بركههائى كه جريان آب در آنها بطئى و كند است هميشه مملو از ماهيان بزرگ و كوچك مىباشد . صيد ماهى در اين گونه بركههاى رودخانهاى به ابزار و وسائل زيادى احتياج ندارد . غالبا حتى با قلابهاى ساده نيز مىتوان به صيد ماهى پرداخت . انواع ماهيها از قبيل كولى ، سفيد ، آزاد و كپور در اين بركهها زندگى مىكنند . در سالهاى اخير رودهاى كوچك و بزرگ و بركههاى ساحلى مورد توجه دوستداران ورزش ماهيگيرى قرار گرفته است . اين ورزش سالم كه بخش قابل توجهى از اوقات فراغت جوانان را به خود اختصاص مىدهد ، امروزه رونق چشمگيرى يافته است . اما آنچه كه در گيلان مشتاقان فراوانى مىتواند داشته باشد ، صيد ماهى قزلآلا در رودهاى كوهستانى است . قزلآلا از جمله ماهيانى است كه به آب سرد و زلال علاقمند است و از اينرو بيشتر در بستر كوهستانى رودها و شاخههاى فرعى و سرچشمهء آنها و نيز در بركههاى كوچك زندگى مىكند و در قسمتهاى پائيندست رودخانه ، يعنى آنجا كه آب رودخانه گرم مىشود ، ظاهر نمىگردد . بنابراين صيد قزلآلا تنها در قسمت بالا دست رودخانه امكانپذير است . شايد مرغوبيت گوشت آن به همين سبب است كه تنها در آب زلال و بدون آلودگى پرورش مىيابد . اين ماهى كه از آب شور و گرم بيزار است ، بهترين محل زيست خود را در بستر كوهستانى رودخانهها انتخاب كرده و در تمامى سال همانجا زندگى مىكند . از اينرو براى صيد قزلآلا بايد در عمق درههاى كوهستانى پيش رفت تا به سرچشمهها رسيد . اين الزام از يكسو دلبستگى و شوق زياد و از سوى ديگر فرصت كافى مىطلبد كه در اختيار همگان نيست . اما براى آنانكه عشق و پيوندى عميق با طبيعت دارند ، گشتوگذار در طبيعت درهها و جستجو در لابلاى بركههاى رودها دستاوردى فراتر از صيد قزلآلا دارد . در چنين درههائى كه جنگلها و مراتع كوهستانى اطراف آنها را فراگرفتهاند ، زمان به عنوان معيار سنجش عمر ارزش و اعتبار خود را از دست مىدهد . اينجا مكان و قابليت و ارزشهاى طبيعى آنهمه چيز را تحت الشعاع خود دارد . پاى بر روى هرسنگى كه مىگذارى و طعمه در هرقلابى كه مىنهى و به دنبال آن هرقزلآلائى كه با قلاب تو از آب بيرون مىجهد . تصويرى از دنياى باشكوه ديگر يعنى دنيائى رؤيائى در خود دارد . در چنين لحظاتى انسان از تمامى بار سنگين زندگى ماشينى ، اندوه ، نگرانى و حتى مسئوليت خلاصى يافته و به مفهوم واقعى كلمه به خويشتن بازمىگردد . طبيعت رودهاى گيلان به مراتب بيشتر از آنچه كه در ظاهر مىنمايد به انسان عرضه مىكند ، عرضهاى كه در شرايط عادى شايد قادر به درك آن نباشيم و براى لمس آن ناگزير از نفوذ در عمق و طول رودها هستيم . پ - اهميت رودها از نظر ورزش : اهميت ورزشى رودهاى گيلان تنها در ورزش ماهيگيرى و صيادى آنها نيست . رودهاى گيلان به سبب جريان تند خود ، براى قايقرانى از قابليت ورزشى بالائى برخوردارند . ورزش قايقرانى در رودهاى تند و به اصطلاح كاياك انجام مىگيرد . اين ورزش كه در ايران چندان شناخته شده نيست ، در سالهاى قبل از انقلاب تنها در رودهاى جاجرود و كرج انجام مىگرفت و هيچگاه عموميت پيدا نكرد . قايقهاى كاياك كه با اسلوب فنى خاصى ساخته مىشوند ، براى پيشروى در آبهاى تند به مهارت خاصى نياز دارند . شرط لازم براى انجام چنين ورزشى وجود جريانى تند و پرپيچوخم در رودخانههاست . از اينجهت رودهاى گيلان در بستر كوهپايهاى خود كه با شيب تندى به سمت جلگه جريان مىيابند ، از جمله مناسبترين نقاط براى ورزشهاى آبى كاياك بشمار مىروند . اين قابليت ورزشى رودهاى گيلان يك توان بالقوه است كه هنوز به فعل درنيامده و اگر روزى شرائط و امكانات توسعهء فعاليتهاى ورزشى در رودها فراهم گردد ، مسلما در گيلان مطلوبترين و مناسبترين رودها را براى انجام ورزش قايقرانى كاياك مىتوان پيدا كرد . با تنوعى كه رودهاى گيلان دارا مىباشند اين تصور كه روزى عرصهء مسابقات ورزشى قايقرانى كاياك در مقياس ملى و جهانى باشند چندان هم دور از ذهن نيست . ت - آبهاى معدنى : آبهاى معدنى گيلان بيشتر در نواحى كوهپايهاى و كوهستانى وجود دارند و در قسمتهاى جلگهاى چندان قابل توجه نيستند . آبهاى معدنى نواحى كوهپايهاى و كوهستانى نيز به سبب مشكلات ارتباطى و ناشناخته بودن فقط مورد استفاده ساكنين محل و اطراف هستند . در نواحى كوهستانى گيلان به دليل منشا تشكيل اين كوهها تعداد قابل توجهى چشمه و آب معدنى وجود دارد كه در بخش ديگر اين كتاب به تفصيل از آنها سخن گفته شده است و ما در اينجا به تعدادى از چشمهها و منابع آب معدنى اشاره مىكنيم .