شكل 34 - پائين : پلان همكف خانهء رحمت سميعى در رشت . بالا : پلان طبقه اول . معمارى گيلان به حساب مىآيد . علت اوليهء اين نوع تركيب تا حدودى عملكردى است ، مجموعه‌اى با روابط مشخص . ولى در فضاى بيرونى و نماها تركيبى از فرمهاى متنوع ، كه غالبا بسيار ساده هستند و از تناسبهاى خطوط عمودى و افقى شكل گرفته‌اند ، ملاحظه مىشود . به طور كلى مجموعهء ماسوله از معمارى به هم پيوسته‌اى تشكيل شده كه بر روى شيب تندى قرار گرفته و در مواردى جزئيات بناها به نحو هوشمندانه‌اى تزئين شده‌اند ( عكس 39 رنگى ) . اغلب خانه‌هاى شهرى گيلان يك طبقه است . در اين نوع خانه‌ها ساختار بنا با خانه‌هاى روستائى بىشباهت نيست . تعداد اطاقها از 2 تا 3 در تجاوز نمىكند كه در يك رديف مجاور هم ساخته مىشوند . جلوى آنها ايوانى به چشم مىخورد كه غالبا يك ايوان جانبى به آن متصل است . در برخى از خانه‌ها كه داراى چند اطاق هستند ، اطاق آخرى عمود بر ساير اطاقهاى به هم پيوسته قرار مىگيرد كه در دو ديوار بيرونى آن پنجره‌هاى كركره‌اى چوبى مشاهده مىشود . اگر به جاى اطاق آخرى مزبور يك ايوان جانبى ساخته شود پنجره‌هائى در آن تعبيه مىشود . اين اطاق و ايوان جانبى در زمستان و تابستان مورد استفاده قرار مىگيرند با اين تفاوت كه در تابستان پنجره‌ها باز و در زمستان بسته هستند . در گذشته پنجره‌ها شيشه نداشتند ؛ آنها را با كاغذهاى آغشته به روغن گياهى پوشانده و به وسيلهء كركره مىبستند . به طور كلى ارتفاع پنجره‌ها زياد است و اغلب تا زير سقف مىرسد در حالىكه دست‌اندازهاى پنجره‌ها كوتاه هستند . در گذشته تعداد خانه‌هاى دوطبقه خيلى كم بود ولى با افزايش بهاى زمين بر تعداد خانه‌هاى دو طبقه افزوده شد و طى چند دههء اخير خانه‌هاى سه‌طبقه و بيشتر از آن نيز بنا گرديد . در طرحهاى ساختمانى خانه‌هاى دوطبقه به مرور دگرگونيهائى به وجود آمده است . در اين زمينه دكتر عيسى مدنى مىنويسد : « غير از طرحهاى ساختمانى خيلى ساده كه در طبقهء همكف خانه‌هاى روستائى و عينا در طبقات اول مشاهده مىشود ، اين دگرگونى در ساير طرحهاى اسكانهاى شهرى كاملا تغيير مىيابد كه با زندگى شهرى مطابقت دارد . دگرگونيهاى مزبور بدين‌شرح است . محوطهء جلوى ساختمان به صورت يك دهليز كامل شكل مىگيرد . محوطهء جلو توسط يك پنجرهء كشوئى عمودى و پنجرهء لولائى بازمىشود . از محوطهء جلو در خانه‌هاى دوطبقه هنگام زمستان و نيز تابستان استفاده مىشود و قابل سكونت است . اغلب خانه‌ها در ضلع كم‌عرض خود داراى بالكن هستند . پلكانى كه به طبقهء دوم منتهى مىشود در داخل ساختمان احداث مىگردد . نظم و ترتيب اطاقها و محوطه‌هاى يك ساختمان اغلب متقارن است . نشانه‌هائى كه در نماها و طرح ساختمان به كار رفته در معمارى شهرى و روستائى متفاوت هستند . بااين‌حال كاربرد آنها شبيه يكديگر است . » « 18 » در غالب خانه‌هاى شهرى ، غير از خانه‌هائى كه طى چند دههء اخير ساخته شده كاربرد اطاقها مشخص نيست . مساحت و موقعيت هراطاق مىتواند در كاربرد و عملكرد آن اطاق تعين‌كننده باشد . در طرح ساختمانى اطاق غذاخورى يا محوطه‌اى كه براى غذا خوردن مشخص شده باشد وجود ندارد زيرا در اين خانه‌ها با تغيير فصول مورد استفاده از اطاقها نيز تغيير مىكند به ترتيب محل غذا خوردن براى نشستن نيز در فصل تابستان معمولا از ايوان استفاده مىشود . خانه‌هائى كه از روى نمونه‌هاى غربى ساخته شده فاقد ايوان و پيش‌فضا هستند . در اين‌گونه خانه‌ها آشپزخانه ، انبار و توالت به صورت يك بناى كوچك از بناى اصلى مجزا شده است . رطوبت زياد زمين و بالا بودن سطح آبهاى زيرزمينى مانع از ساختن زيرزمين مىشود . در گذشته بعضى از خانه‌ها داراى يك فضاى كوچك زيرزمين بودند كه ارتفاع آن كم و حدود يك‌سوم آن بالاتر از سطح زمين بود . وجود اين فضاى كوچك موجب مىشد كه هوا در زيرزمين جريان يابد تا بنا را از پائين در مقابل رطوبت محافظت نمايد . در گذشته مصالح ساختمانى معمارى بومى و روستائى در شهرها نيز مورد استفاده قرار مىگرفت به عنوان مثال برخى از خانه‌ها با ديوارهاى گلى و چوب ساخته مىشد يا براى پوشش بامها پوشال و گالى به كار مىرفت . دكتر مدنى مىنويسد : « استفاده از سقفهاى پوشالى و ديوارهاى گلى در خانه‌هاى شهرى تا سال 1934 ( 1313 هجرى شمسى ) سنديت دارد . در اين سال استفاده از ساقه‌هاى برنج و نى به عنوان مصالح پوششى بامها از سوى دولت وقت ممنوع شد . دليل آن خطرات آتش‌سوزى بود زيرا اين مصالح پوششى كه به سهولت قابل اشتعال هستند موجب آتش‌سوزيهاى فاجعه‌آميز مىشدند . حريق در يك خانه گاه يك محله يا يك خيابان تجارى را در كام آتش فرومىبرد . » « 19 »

--> ( 18 ) . Gilan , Iran . . . , I . Madani , P . 196 . ( 19 ) . همان كتاب ، صفحهء 215 .