شكل 8 - پلان ساختمان فرماندارى سابق بندر انزلى . چشم مىخورد . براى نمونه خانه‌اى در خيابان سپه بندر انزلى را مورد بررسى قرار مىدهيم : در اين بنا شكل غير متداول تزئينات و نقوش هندسى باعث شده كه پنجره‌هاى رو به خيابان در يك آهنگ تكرارشونده و متقارن ديده شوند . تأكيد بر روى خطوط و فرمهاى مثلثى بالاى پنجره‌ها به تزئينات خاص در پيش‌آمدگى سقف باعث گرديده كه اين نماى خيابانى شكل بگيرد . البته بالكن پيش‌آمده نيز از عناصر شاخص اين نما مىباشد ( عكس 22 رنگى ) . چنين مسأله‌اى نيز در يك خانه مسكونى واقع در ضلع غربى سبزه‌ميدان رشت نيز جلب نظر مىكند . در اينجا هندسهء پنجره‌ها با شكلى كشيده ، بالكنهاى پيش‌آمده ، تزئينهاى زير پنجره‌ها و زير سقفهاى شيب‌دار مجموعه‌اى هماهنگ و موزون را به وجود آورده‌اند . تأثيرگذارى موقعيتهاى شهرى بر روى طراحى نماها نيز از موارد جالب توجه مىباشد . از آن جمله مىتوان به نماى ساختمان شهردارى انزلى كه رو به باغ ساحلى دارد اشاره كرد . فرم ورودى با جلوآمدگى سقف و ايوان در طبقهء دوم با ستونهائى نمايان و شكل مثلثى بالاى آن تأكيدى بر طراحى در يك محوطهء باز مىباشد . در صورتىكه نماى رو به خيابان به علت پيروى از محدودهء پياده‌رو با آهنگى تكرارشونده تابعى از شرائط خيابان شده است ( عكسهاى 24 و 25 رنگى ) . در دو نمونهء ديگر در رشت اين نكته به خوبى خود را نشان مىدهد . استفاده از قاب‌بنديها و نقوش آجرى بر بالاى پنجره‌ها تحت تأثير معمارى شهرى در ديگر نقاط ايران شكل گرفته است ( عكس 26 رنگى ) . اما در نمونه‌هاى ديگر غالبا سطوح پنجره‌ها داراى تركيب مستقل‌ترى نسبت به وروديها مىباشند و اين سطوح فرم آزادترى به خود گرفته‌اند ( عكس 27 رنگى ) . مطالب گفته شده را مىتوان در موارد ديگر نيز تعميم داد . به طور نمونه مىتوانيم از مراكز تجارى در شهرهاى گيلان نام ببريم . با توجه به تشكيل بازارهاى محلى ، بسيارى از آنها به صورت ارگانيك در مراكز شهرى شكل گرفته‌اند و كمتر شباهتى به معمارى بازارهاى سنتى ديگرنقاط ايران دارند . فرم كلى اين مراكز از مكانهائى كه در آن قرار گرفته‌اند ، تبعيت مىكند و به طور نمونه مىتوانيم از بازارهاى آستانهء اشرفيه ، كوچصفهان و . . . ( شكلهاى 9 و 10 ) نام ببريم كه شكل قرارگيرى آنها از الگوى فضائى خاصى پيروى مىكند . از سوى ديگر سراى طاقى در رشت با حياطى در وسط و وروديهائى كه در محورهاى مركزى بنا ديده مىشوند با همان الگوى معمارى سنتى بازارهاى ايرانى شكل گرفته است . توجه به ريتم منظم نماهاى داخلى با ستونهاى گرد ، گوشه‌هاى اتصال بدنه‌ها و به طور كلى معمارى ديوارها و جرزها خود مؤيد اين نكته مىباشد ( شكل 11 ) . از نمونه‌هاى ديگرى كه در معمارى گيلان به عنوان يادمانهاى شهرى مىتوان ياد كرد حافظيه و برج ساعت در بندر انزلى و عمارت كلاه‌فرنگى در رشت است ( عكسهاى 28 ، 29 و 30 رنگى ) . برج ساعت ( ديده‌بان ) به شكلى كاملا بسته در بخشى از بندر انزلى قرار گرفته كه ديد مناسبى از دريا نسبت به آن وجود دارد . با يك معمارى ساده و تناسباتى كشيده كه در قسمت فوقانى با يك تراس مدور شكسته شده است و فرم انتهائى آن بىشباهت به شكل برج‌وباروى قلعه‌ها نيست ( شكل 12 ) . شكل 9 - بالا : شكل بازار در كوچصفهان . پائين : شكل بازار در آستانه اشرفيه . شكل 10 - الگوى بازار در لشت‌نشا .