شكل 11 - پلان همكف سراى طاقى در رشت . شكل 12 - پلان و برش از برج ساعت بندر انزلى . عمارت كلاه‌فرنگى نيز در باغ محتشم رشت از نمونه‌هاى ديگرى است كه تحت تأثير معمارى بومى فرم خاصى يافته است . گرداگرد بناى اصلى ايوانى با ستونها و نرده‌هاى چوبى با يك ريتم منظم ديده مىشود . در پشت اين ايوان بناى اصلى به صورت يك اطاق هشت‌ضلعى و دو اطاق مستطيلىشكل كه به يكى از اضلاع هشت‌ضلعى متصل هستند خود را نشان مىدهد . نماهاى اصلى نيز از آهنگ منظم و هندسى پلان تبعيت مىكنند و به همين‌جهت پنجره‌ها و درها به شكل 13 - عمارت كلاه‌فرنگى در باغ محتشم رشت . تناسب قرارگيرى ، ابعاد خاصى يافته‌اند ( شكل 13 ) . در اين ميان مواردى نيز وجود دارند كه استثنائى هستند . در نمائى كه مقابل سردر ورودى مسجد اكبريه قرار گرفته ، تأثير فضاى معمارى ساختمان روبرو مشاهده مىشود : يك مسجد با حياطى در مجاورت آن و يك بقعه كه بنايش در بين ساختمانهاى كنار محصور شده است . اين بنا با انعكاس نيازهاى فضاى داخلى به بيرون ، نماى ايوان‌دار كاملا بازى را در مجاورت كوچه سبب گرديده كه بيشتر يك ساختمان مجزا است تا ساختمانى كه نماى كوچه را بسازد و فضاى باقيمانده بين دو بنا نيز به دليل نيازهاى متفاوت كوچه بيشتر يك معبر است تا يك حياط دوطرفه . بقعهء ميرزا شمس الدين در لاهيجان نيز نمونه ديگرى از اين موقعيت خاص شهرى است . اين بقعه از دو طرف به خيابان متصل شده و ساختمانهاى آن نسبت به يكديگر متفاوت مىباشند . درنظر اول ورودى بناى اصلى مجموعه در محور اصلى ديد جلب نظر مىكند و موقعيت متقارن ستونهاى آن آرامش خاصى به بنا بخشيده است . به طور كلى فضاهاى ما بين اين بناها هم‌چون يك گذر از خيابانى به خيابان ديگر عمل مىكنند ( شكل 14 ) . مجموعه‌هاى شهرى نيز در گيلان شكل خاصى دارند و كمتر به صورت يك نظم از پيش تعيين‌شده كنار يكديگر قرار مىگيرند . از آن نمونه مىتوان به مجموعهء منجم‌باشى در لنگرود اشاره كرد . مجموعه شامل خانه‌ها ، حمام ، مسجد ، اصطبل و سبزه‌ميدان كوچكى مىباشد . اين مجموعه به صورتى پراكنده در كنار رود لنگرود شكل گرفته است و بناهاى آن به صورتى مستقل با تأثيرپذيرى از معمارى خانه‌هاى شهرى قرار گرفته‌اند ( شكل 15 ) . در اين ميان از نمونه‌هاى ديگر نيز در معمارى بناهاى شهرى مىتوان ياد كرد . به طور مثال ، كارخانه گونىبافى رشت كه با توجه به معمارى صنعتى آن دوران فرم خاصى يافته است با پنجره‌هاى وسيع و عمودى و با استفاده از خطوط افقى در آنها . سازهء اين بناهاى صنعتى كه مىبايستى پوششهائى با دهانه‌هاى وسيع را به وجود آورند ، گوياى دورهء خاصى از معمارى صنعتى غرب مىباشد ( عكس 9 سياه‌وسفيد ) . كارخانه‌هاى چاى نيز در گيلان از نمونه‌هاى خوب معمارى صنعتى به شمار مىآيند . در اين بناها با توجه به فضاى وسيع كار و نور مناسب مجموعه‌هاى