نمودار شمارهء 3 - مقايسهء ميزانهاى بارورى عمومى زنان استان گيلان و كل كشور الف - كل جمعيّت ب - جمعيّت شهرى ج جمعيّت روستائى تهيه و ترسيم در گروه پژوهشگران ايران به رغم نوسانهاى جزئى مىتوان گفت كه سطح مواليد در استان تقريبا ثابت مانده و در صورتى كه صحت اين امر با بررسيهاى بعدى تأييد شود بايد آن را در آينده ، رو به كاهش دانست . بديهى است در اين زمينه عوامل متعددى دخالت دارد . اعلام رسمى سياست دولت در زمينه كاهش ميزان رشد طبيعى جمعيت از 2 / 3 درصد در سال 1365 به 3 / 2 درصد در سال 1390 ، افزايش نسبت شهرنشينى ، بهبود سطح زندگى ، كاهش مرگ‌ومير كه خود در كاهش بارورى مؤثر مىافتد و بالاخره افزايش نسبت باسوادان در بين زنان واقع در سنين بارورى و ارتقاء سطح سواد آنان در طول زمان را بايد از عوامل تأييدكننده چنين كاهشى محسوب داشت لكن در كنار اين عوامل نبايد از عملكرد جمعيت در قبال ضرورت ثبت مواليد به ويژه در شرايطى كه مزاياى ملموس اخذ شناسنامه از نظر استفاده از كالاهاى اساسى روزبه‌روز كم‌اهميت‌تر مىشود غافل ماند و كاهش ميزان مواليد را به ويژه در نقاط روستائى استان در سطحى كه آمار و ارقام نشان مىدهد قطعى تلقى كرد . نكته‌اى كه در اين زمينه بايد مورد اشاره قرار گيرد آن است كه به‌هرحال ميزانهاى بارورى تا يك سطحى مىتواند كاهش يابد و اين كاهش در مورد گيلان اعم از نقاط شهرى و روستائى آن به جهت پائين بودن سطح بارورى در اين استان كمتر از كل كشور در نقاط شهرى و روستائى خواهد بود و اين نكته‌اى است كه در چگونگى پرداختن به كاهش ميزان رشد جمعيت مورد توجه مسئولان كشور نيز بوده است . برنامه اول پنج ساله كشور در نظام جمهورى اسلامى بر اين نكته تأكيد گذاشته است كه بيشترين تلاش براى كاهش سطح بارورى بايد در نقاط و در بين اقشارى از جمعيت كشور صورت گيرد كه از سطح بارورى بالا زيانهاى مادى و معنوى بيشترى را مىبينند . با توجه به مجموعه اطلاعات موجود از جمعيت و بارورى در نقاط مختلف استان گيلان مىتوان شهرستانهاى استان گيلان را از نظر سطح بارورى به ترتيب صعودى از بارورى پايين به بارورى بالا به شرح زير طبقه‌بندى كرد . 1 - بارورى بسيار پائين : شهرستانهاى آستانهء اشرفيه ، انزلى ، لاهيجان ، لنگرود 2 - بارورى پائين : شهرستانهاى رودسر ، رشت ، صومعه‌سرا ، فومن 3 - بارورى متوسط : شهرستان آستارا 4 - بارورى بالا : شهرستانهاى رودبار ، تالش سطح بارورى در نقاط شهرى شهرستانهاى لاهيجان ، آستانهء اشرفيه ، انزلى و رودسر بسيار پائين و در نقاط روستائى شهرستانهاى آستارا ، تالش و رودبار بسيار بالا است . 2 - 6 - 2 مرگ‌ومير اطلاعات موجود در مورد مرگ‌ومير نه‌تنها در گيلان بلكه در مقياس كل كشور نيز ناقص است . پوشش ثبت مرگ‌ومير بسيار پائين است و تفاوت در تعداد مرگ‌وميرهاى ثبت شده برحسب جنس نيز غير منطقى مىباشد . تلاشهاى سازمان ثبت احوال كشور براى افزايش محسوس ثبت اين واقعه به نتايج مطلوب نرسيده است . عدم آگاهى و علاقه مردم به ويژه در نقاط روستائى