ابراهيم اصلاح عربانى
202
كتاب گيلان ( فارسى )
ديدار احمد آذرى نمايندهء دولت با ميرزا كوچك خان قائد جنگل . « ابلاغيه حكومت گيلان » منتشر گرديد كه متن آن در كتاب سردار جنگل نوشته ابراهيم فخرائى درج شده و موارد مهم آن به قرار ذيل است : « در مقابل موفقيتى كه خداوند قادر متعال در پرتو نيات مقدسه صلحجويانه بندگان حضرت مستطاب اشرف اعظم آقاى وثوق الدوله رئيس الوزراء مملكت ايران دامت عظمته به بنده عطا فرمود به زانو افتاده شكر و سپاس بىنياز به درگاهش تقديم مىنمايم . ميرزا كوچك خان كه سابقه خدمات ملى خود را با مخاصمات اخير جريحهدار نموده بود اينك با تصميم به اطاعت و انقياد ، خود را به شجاعت عقل و درايت معرفى نموده و مثل بزرگترين رجال مملكتپرست قلوب ايرانيان را بار ديگر به طرف خود جذب نمود . حريفى كه از سه ماه به اين طرف در ميدان مبارزه هدف شديدترين تعرضات من بود با اتخاذ تصميم به اطاعت امروز مرا وادار به پاس احترامات خود نموده و مجبور مىنمايد كه مراعات شرافت و احترامات او را به عموم هموطنان خود على الخصوص به گيلانيان اكيدا توصيه نمايم . . . عموم اهالى گيلان از اين به بعد ميرزا كوچك خان و اتباع او را از خدمتگزاران صميمى دولت دانسته و در هرمورد بايستى خدمات ملى را كه از معزى اليه سر زده است تقدير نمايند . . . به عموم اهالى اطلاع داده مىشود كه از اين تاريخ تمام تضييقاتى كه در گيلان به مناسبت غائله جنگل از طرف دولت مستقر بود مرتفع گرديده مكاتبه و مخابره با جناب ميرزا كوچك خان و يا افراد او آزاد و راه فومن بلامانع و بنادر تولم و گسكر مفتوحاند . » صدر الاشراف چگونگى حصول توافق بين ميرزا كوچك خان و دولت وثوق الدوله را در خاطراتش شرح مىدهد و از نقشى كه خود شخصا به عهده داشته است صحبت مىكند . « 19 » وى مىنويسد : « . . . نگرانى دولت ايران راجع به اوضاع روسيه و قفقاز موجب آن بود كه مىبايست كار ميرزا كوچك خان را در گيلان ، كه دروازه ايران به طرف روسيه است ، يكسره كند يا به غلبه يا به صلح . . . ميرزا احمد خان آذرى موقعى براى اين خدمت پيدا كرد و با وسائطى كه برانگيخت ملاقات محرمانه با ميرزا كوچك خان در جنگل كرد . ميرزا كوچك خان در عين خوشنفسى مردى محيل بود و چون موقع خزان جنگل بود و اگر قواى دولت جدا او را تعقيب مىكرد مانند تابستان و پائيز دستگيرى جنگليها مشكل نبود سر تسليم فرود آورده وعده كرد كه اگر وثوق الدوله
--> ( 19 ) . در كتاب سردار جنگل نوشته ابراهيم فخرائى كمترين اشارهاى به نقش صدر الاشراف در وقايع و رويدادهاى جنگل نشده است .