ابراهيم اصلاح عربانى
176
كتاب گيلان ( فارسى )
گروهى از رجال گيلان پس از پيروزى مجاهدان و خلع محمد على شاه از سلطنت . از راست به چپ : امين ديوان لاهيجانى ، على خان سرهنگ ، محتشم الملك ( سردار معتمد ) ، عضد السلطان فتح الله اكبر ( سردار منصور ) ، ميرزا نور الله خان وزير ، مدير الملك ( سردار همايون ) ، سرتيپ خان و حاجى معين السلطنه . سپهدار رئيس الوزراء و وزير جنگ - سردار اسعد وزير داخله - صنيع الدوله وزير معارف - وثوق الدوله وزير ماليه - مشير الدوله وزير عدليه - علاء السلطنه وزير خارجه - سردار منصور وزير پست و تلگراف . مستوفى الممالك كه در كابينه موقتى وزير ماليه بود از شركت در كابينه عذر خواست و بنا به پيشنهاد نايب السلطنه به سمت وزارت دربار منصوب شد . * گيلان نهتنها در انقلاب مشروطيت نقشى اساسى و بسيار مؤثر ايفا كرد بلكه در حفظ آن از تؤطئههاى مختلف مخصوصا پس از خلع محمد على شاه نيز سهم عمدهاى داشت . تلاش فرزندان رشيد گيلان و سردارانى كه در اردوى گيلان بودند براى حمايت و صيانت از آزادى و مشروطيت هرگز فراموش نخواهد شد . پس از فتح تهران و خلع محمد على شاه از سلطنت و عزيمت او به روسيه دسيسهها و تحريكات فراوانى بر ضد حكومت ملى آغاز گرديد . از يك سو رحيم خان چليپانلو با دستيارى خوانين و رؤساى شاهسون علم طغيان در آذربايجان برافراشت ؛ از سوى ديگر امير مفخم بختيارى با شيخ خزعل ، كه خوزستان را تحت تسلط داشت ، متحد و همپيمان شد و زمينه آشوب و اغتشاش را در جنوب فراهم ساخت . گروههاى غارتگر ، كه طرفدار محمد على شاه بودند ، سواحل درياى خزر در قسمتهاى آستارا تا اردبيل را محل تاختو تاز قرار دادند . در تهران نيز طرفداران محمد على شاه ، كه پرچم روس را بر فراز خانههاى خود برافراشته و خود را تحت الحمايه آن دولت قرار داده بودند به تحريك عليه حكومت مشروطه پرداخته به منظور بازگرداندن محمد على شاه دست به اقدامات مختلفى مىزدند . دولت تزارى روسيه كه مخالف حكومت مشروطه بود و در خفا از محمد على ميرزا طرفدارى نموده براى به قدرت رسانيدن مجدد وى تلاش مىكرد وقتى اوضاع ايران را مغشوش ديد مقدمات بازگشت محمد على ميرزا را فراهم ساخته او را به ايران روانه كرد . در تهران اوضاع آشفته و نامنظم بود . هرروز دامنه اختلاف بين سران حكومت مشروطه وسيعتر مىشد . كابينه سپهدار طى يك سال چندبار استعفا داد و سقوط كرد و مجددا به رياست خود او تشكيل گرديد . بالاخره پس از يك سال كه از زمامدارى سپهدار مىگذشت وى از كار كنارهگيرى كرد و مستوفى الممالك به جاى او رياست هيئت وزيران را به عهده گرفت . عضد الملك نايب السلطنه چشم از جهان پوشيد و ناصر الملك ، كه در اروپا بسر مىبرد ، به