ابراهيم اصلاح عربانى

175

كتاب گيلان ( فارسى )

مجلس عالى ، على رضا خان ايلخان بختيارى قاجار ، معروف به عضد الملك را كه از رجال خوشنام و آزاديخواه بود به عنوان نايب السلطنه انتخاب نمود . « چون احوال و اوضاع حاضره مملكت ايران معين و مسلم نمود كه اعاده نظم و امنيت و استقرار حقوق و اطمينان قلوب ملت بدون تغيير سلطنت مقدور نخواهد بود و پادشاه سابق انزجار طبايع را در حق خود به درجه كمال يافته و در سفارت محترم دولت بهيهء روس به حمايت دولتين فخيمتين انگليس و روس پناهنده شده بالطبع شخص خود را از تخت‌وتاج ايران بىنصيب و مستعفى نموده ، على هذا در غياب مجلسين سنا و شوراى ملى مجلس عالى فوق العاده برحسب ضرورت فورى روز جمعه بيست و هفتم جمادى الاخر 1327 در تهران در عمارت بهارستان تشكيل يافت و اعليحضرت قوىشوكت اقدس سلطان احمد ميرزا وليعهد دولت عليه را به سمت شاهنشاهى ايران منصوب و نيابت سلطنت را عجالتا به حضرت مستطاب اشرف عضد الملك تفويض نمود كه بعد از تشكيل پارلمان بنا به ماده 38 قانون اساسى در باب نيابت سلطنت موافق مقتضيات وقت قرار قطعى داده شود . » مجلس عالى نامه‌اى نيز به محمد على ميرزا نوشته تصميمات خود را به اطلاع او رسانيد . متن نامه مزبور به قرار زير است : « اعليحضرتا ، مقتضيات وقت و شدت هرج‌ومرج مملكت و انزجار قلوب ملت از اداره آن اعليحضرت ضرورت بهمرسانيده كه آن اعليحضرت از زحمات بار سنگين سلطنت خود را معاف فرمايند . بر طبق همين ضرورت امروز كه بيست و هفتم جمادى الثانى 1327 است در سفارت محترمه دولت بهيّه روس پناهنده شده بالطبع شخص همايونى خود را از اين زحمت فارغ فرمودند . على هذا مجلس عالى فوق العاده امروز جمعه بيست و هفتم جمادى الثانى 1327 در بهارستان تشكيل يافته اعليحضرت قوىشوكت اقدس سلطان احمد شاه خلد اللّه ملكه و سلطانه را به شاهنشاهى ايران پذيرفته و تا تشكيل پارلمان موقتا حضرت مستطاب اشرف عالى آقاى عضد الملك دامت شوكته را به سمت نيابت سلطنت اختيار نمود . » دولت جديد طى اعلاميه‌اى به سفارتخانه‌هاى خارجى در تهران اطلاع داد كه محمد على ميرزا از سلطنت مستعفى شناخته شده و احمد شاه به عنوان پادشاه ايران جانشين پدر گرديده است . روز هجدهم شهريورماه 1288 محمد على ميرزا شاه سابق همراه امير بهادر ، مجلل الملك ، ارشد الدوله و عده‌اى ديگر از سفارت روس خارج شد و از راه قزوين و رشت به بندر انزلى رفت و در آنجا سوار كشتى شده به روسيه عزيمت كرد . يپرم در پست رياست نظميه موفق شد نظم و آرامش را در پايتخت برقرار سازد . در شرايط آن‌روز كه مملكت فاقد قشون و افراد انتظامى بود رياست نظميه مقام مهمى محسوب مىشد و به همين‌جهت يپرم در تمام جلسات هيئت دولت شركت مىكرد و در تمام امور مورد مشورت سپهدار و سردار اسعد قرار مىگرفت . او براى برقرار كردن نظم و آرامش در پايتخت عده‌اى از مجاهدان اردوى گيلان را به كار دعوت كرد و پس از فارغ شدن از اين كار برنامه وسيع خود را در تنظيم قوه نظميه و ژاندارمرى كشور با اقتباس از تشكيلات پليس و ژاندارمرى فرانسه به مرحله اجرا گذاشت . علاوه‌بر رياست نظميه فرماندهى كل قواى دولت نيز به عهده يپرم گذاشته شد و او با اتخاذ تصميمات صحيح و قاطع و صحت عمل و شايستگى در مدت كوتاهى امنيت را در كشور برقرار ساخت و پايه‌هاى مشروطيت را استوار گردانيد . از آنجا كه شور و مشورت در امور مملكتى به عهده مجلس عالى بود و اين مجلس نمىتوانست با پانصد عضو از طبقات مختلف وظائف خود را به نحو صحيح انجام دهد لذا رهبران ملى تصميم گرفتند مجلس عالى را منحل ساخته به جاى آن يك هيئت مديره از افراد مطلع و مورد اعتماد عمومى تشكيل دهند كه با همان اختيارات مجلس عالى تا افتتاح مجلس شوراى ملى اداره امور مملكت را به عهده گيرد . مجلس عالى خود با اين تصميم موافقت كرد و اعضاء هيئت مديره را بدين‌شرح انتخاب نمود : سپهدار اعظم - سردار اسعد - صنيع الدوله - تقىزاده - وثوق الدوله - حكيم الملك - مستشار الدوله - سردار محيى - ميرزا سليمان خان - حاجى سيد نصر الله تقوى - حسينقلى خان نواب - ميرزا على محمد خان تربيت . در مدت كوتاهى نمايندگان مجلس شوراى ملى انتخاب شدند و با شروع كار مجلس هيئت مديره منحل شد . مجلس در شروع كار خود مجددا عضد الملك را به سمت نيابت سلطنت انتخاب كرد و سپهدار نيز به سمت رئيس الوزراء تعيين شد و كابينه خود را بدين‌شرح معرفى نمود :