ابراهيم اصلاح عربانى
170
كتاب گيلان ( فارسى )
روز سهشنبه 24 جمادى الآخر 1327 قمرى مطابق با 22 تيرماه 1288 شمسى اردوى ملى مركب از مجاهدان گيلانى و بختيارى وارد تهران شدند . مجاهدين در آمد . ديوسالار در مورد تصرف مسجد سپهسالار مىنويسد : « من شخصا آهنگر آورده به وسيله او در مسجد سپهسالار را كه قفل كرده بودند باز كردم و بالاى گلدسته و گنبد كشيكچى گذاشتم . » « 124 » روايت يپرم با روايت ديوسالار كاملا متفاوت است . وى مىنويسد : « من كه به اتفاق سالار حشمت وارد شهر شده بودم او را در اطراف دروازه جا گذاشته و به سوى عمارت مجلس شوراى ملى شتافتم و بهارستان را متصرف شدم . چون در صدد تصرف مسجد سپهسالار ، كه با عظمت خود سنگر مناسبى محسوب مىشد ، برآمدم به مقاومت شديدى برخوردم . جنگ خونينى درگرفت . پس از دو ساعت زدوخورد مسجد مزبور را هم به تصرف درآورديم . قواى دولتى پس از دادن تلفات سنگين پا به فرار گذاشت و در نتيجه جنگ تمام شد . . . » « 125 » پس از استقرار در مسجد و مجلس هرگروهى از نيروهاى انقلاب مأمور تصرف يكى از مراكز مهم شدند . در نخستين دقايق بامدادى ، هنگامىكه ساكنين تهران از خواب بيدار شدند اوضاع شهر را دگرگون ديدند . آزاديخواهان و مشروطهطلبان به محض اطلاع از ورود مجاهدين سلاحهاى خود را برداشته به سوى مجلس روان گرديدند . در اين دقايق حساس قشون دولتى مستقر در حوالى بادامك متوجه عزيمت نيروهاى انقلاب به تهران گرديد . سروان زاپولسكى ، كه مدت سه روز در جبهه بادامك با مجاهدين جنگيده بود ، چون مشاهده كرد كه اثرى از آنها در بادامك و احمدآباد مشاهده نمىشود به سرهنگ لياخوف فرمانده كل قشون تلفن كرده گفت مجاهدين به سوى قزوين فرار كردهاند و من اكنون به كرج رفته شب را در آنجا به سر خواهم آورد ! لياخوف با تمسخر و عصبانيت جواب داد : تو را چه شده كه مثل ديوانگان آواز مىخوانى ؟ ! انقلابيون وارد پايتخت شدهاند . سروان زاپولسكى ، كه متوجه غفلت و بىخبرى خود شده بود از فرط خشم گوشى تلفن را به زمين كوبيده آن را در هم شكست و با سرعت نيروى خود را جمع كرده به سوى تهران رهسپار گرديد . چون بيشتر نيروهاى دولتى در قزاقخانه و ميدان مشق متمركز شده بود و اين قسمت كاملا مجهز و مستحكم بود تصرف آن بسيار مشكل به نظر مىرسيد لذا سرداران ملى نبرد در اين نقطه را به يپرم محوّل كردند . ساير فرماندهان نيز هريك با افراد خود به راهنمائى آزاديخواهان تهران به طرف محل مأموريت خويش روان شدند و جنگ تنبهتن را آغاز كردند . بدينترتيب در برآمدن آفتاب جنگ سختى در تمام نقاط تهران شروع شد . قواى دولت نيز مجلس و مسجد سپهسالار را مورد حمله قرار داده لوله توپها را متوجه آن سمت كرد .
--> ( 124 ) . فتح تهران و اردوى برق ، على ديوسالار ( سالار فاتح ) ، صفحه 105 . ( 125 ) . يپرم خان ، يادداشتهاى خصوصى يپرم . . . انتشارات بابك ، تهران 1356 ، صفحه 53 .