محمد مهريار

560

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

سكونت ايرانيان قديم بوده است و هنر بزرگ آنان در احداث و انشاى اين ديه‌ها و قناتهاى طولانى در اين سرزمين آتشبيز و ريگستان سوخته ، خود دليل آشكار هنرمندى آنان است . از لحاظ رعايت اختصار مىپردازيم به نام آن . واژه‌شناسى : واژهء قرون به « قاف » معرب واژهء « گران » و يا بهتر بگوييم « گوران » است و بر اثر تطور در تداول عامه « گوران » ، « گرون » و بعدها قرون شده است و اتفاقا در همين دهستان و نزديك آنها ديهى داريم به نام گور كه در سال 1345 جمعيت آن 257 نفر بوده است و مىدانيم كه ايرانيان قديم براى « گور » حرمتى قايل بوده‌اند و نام بسيارى از امكنه و بقاع در سرتاسر ايران به صورت مركب يا ساده با اين واژه آمده است . برحسب تخمين و تحقيق اجمالى من بيشتر از 60 محل در ايران و از آن جمله گور ( تفت ، جيرفت ، چاه‌بهار ) ، گوراب ( ايزه ، بروجن ، فومن ، رشت و غيره ) و گوران ( اهر ، سيرجان ، كرج و غيره ) نام ديه و امكنه قرار گرفته است و شك نيست كه قرون معرب است به شرحى كه گفته شد . قمش Qome اين نام زيباى كهن كه قدمت خود را خود داد مىزند در اصفهان نام دهكده‌اى نيست ، ولى يكى از نامهاى كهن و فاخر تاريخ محلى اصفهان است كه ما به حكم علاقه به احياى اين نامهاى كهن آن را ذكر مىكنيم . قميش نام مادىيى است در ماربين اصفهان . و برحسب شبكهء آبيارى كهن اصفهان نهرهايى كه براى آبيارى ديه‌ها در دو طرف رودخانه از آن جدا مىشود مادى مىگويند واژهء « مادى » در اين معنا منحصر به اصفهان است و در هيچ‌جاى ديگر از سرزمين پارسيگويان چنين نامى وجود ندارد . دربارهء معناى آن همانا پيش محققان اختلاف وجود دارد و تا امروز معنا و وجه تسميهء درست آن دانسته نيست . من شخصا عقيده پيدا كرده‌ام كه « مادى » به حكم اينكه كهنگى شبكهء آبيارى اصفهان به ازمنهء بسيار قديم مىكشد مىتواند طرحى باشد كه ماديان در افكنده‌اند و نام خود را نيز از باب اطلاق حال به محل به نهرها داده و آنها را « مادى » خوانده‌اند . به‌هرصورت چون تعريف « مادى » دانسته شد مىپردازيم به اجمالى از وصف اين شبكهء قديم آبيارى اصفهان . از ديرباز چنان كه گفتيم آب زاينده‌رود در شرب حوضهء آن به نهرهايى منشعب مىشده و اين نهرها آب را به ديه‌ها مىرسانده است . از ابتداى سرچشمهء زاينده‌رود يعنى در قرب ديهى به نام چلگرد در