زرنگان Zarang n زرنگان ( زرنجان ) نام ديهى نسبتا بزرگ است كه آن را در عداد ديه‌هاى دهستان جلگه در شهرستان گلپايگان به حساب آورده‌اند . برحسب سرشمارى سال 1345 اين ديه 387 نفر جمعيت داشته است و احتمالا در حال حاضر زيادتر است . « 1 » دهستانهاى گلپايگان ديه‌هايى دارد كه قدمت و كهنگى از سر و روى اسامى آنها مىبارد . در همين دهستان ديهى داريم به اسم خرفگان و ديه ديگرى اسفرنجان و ديه ديگرى دستگرده و از همه جالب‌تر ورزنه كه به همين نام ديه ديگرى در اصفهان هم داريم . « 2 » و برحسب لهجه‌هايى كه در اين زبانها رايج و شايع است و اسامى بسيار دلاويزى كه نمونه‌اى از آنها را آورده‌ايم ، مىتوان گفت كه تمدن و سابقهء حضارت اين نواحى به روزگاران بسيار قديم باز مىگردد . از جملهء همين ديه‌ها زرنجان است كه امروز آسان مىشنويم و از آن در مىگذريم . واژه‌شناسى : با اندكى دقت مىتوان دريافت كه زرنگان مركب از دو جزء « زرنگ » و پسوند « ان » است و هيچ ارتباط و تناسبى با واژهء « زرنگ » به معناى باهوش و زيرك ندارد . واقعا بعيد است كه نام ديهى « زرنگ » گذاشته شود كه صفت چندان مطلوبى نيست ، ولى ما مىدانيم كه « زرنگ » مخفف « زرنگه » اوستايى ، نام قديم سيستان است . همان جايى كه سگستان و با تعريب سجستان شده است . توضيح آنكه حوضهء سفلاى رود هيرمند تا سرزمين داور محتملا زرنگ ناميده مىشده است كه معرب آن زرنج است و امروز به جاى آن شهر زاهدان بنا شده است و خرابه‌هاى شهر زرنگ هنوز در آنجا ديده مىشود . مىدانيم كه عبد الرحمن بن سمره از سوى حاكم بصره مأمور حمله به سيستان شده بود زرنج را در حصار گرفت و تسخير كرد و به صورت خرابى حالت حاضر درآمد . وقتى ما مىگوييم كه زرنگ نام شهر سگستان ( سجستان معادل سيستان ) . آن قوم هم كه در آنجا زندگى مىكرده‌اند به همين نام و يا چيزى مشتق از اين نام ناميده مىشدند . به تضاعيف گفته‌ايم كه سكاها يا زرنگان و ساكنان زرنگ در اطراف ايران و در اصفهان ( مقصود استان اصفهان است ) جابه‌جا براى خود پايگاههايى داشته‌اند و نام خود را نيز بدان محل داده‌اند . يكى از آن امكنه همين ناحيه‌اى است كه ديه زرنجان معادل زرنگان در

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 271 . ( 2 ) - همان : ص 71 و 72 .