محمد مهريار

328

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

كه در 430 ه . ق فوت شد و لابد كتاب ذكر اخبار اصفهان او مقدم است . كتاب محاسن اصفهان مافروخى نيز گرچه در زمان ملكشاه سلجوقى ( وفات 485 ه . ق ) نوشته شده و در حدود همان تاريخ ذكر اخبار اصفهان حافظ ابو نعيم است ، يا اندكى بعد ولى چون در كتاب خود مؤلف از حصار علاء الدوله كاكويه ( مقتول به سال 488 ه . ق ) بر خلاف حافظ ابو نعيم نام مىبرد ، مىتوان چنين به سبق كتاب حافظ ابو نعيم اذعان كرد . حافظ ابو نعيم 15 قريه به نامهاى باطرقان ، فرسان ، يوان ، خرجان ، فلفلان ، سنبلان ، فراآن ، كماآن ، جوزدان ، لنبان ، اشگهان ، جرواآن ، خوشينان ، بروسكان و فابجان را نام مىبرد كه در توسعهء يهوديهء زمين و خود ديه جزو يهوديه شد . عين عبارت او چنين است : « و اتّسعت اليهوديه بعد جامعها بصحراء خمس عشرة قرية انضافت رفعتها الى اليهوديه و هى باطرقان الخ » . بنابراين و با تكيه بر اين سخن مىبينيم كه اصفهان زمينهاى اين 15 قريه را فرا گرفته بوده ، بدون اينكه از حصارى به دور آن ذكرى به ميان آيد . مافروخى مىگويد : بارويى هست محيط بر عرصهء شهر مانند دور فلك چهارم بر قرصهء مهر مستحدث آن علاء الدوله . مساحت دور آن زيادت بر 15 هزار گام . بيرون آنچه خارج شهر مهمل نهاده و محلات مشهوره از آن منقطع و معطل افتاده مثل 1 - كماآن 2 - براآن 3 - سنبلان 4 - خرجان 5 - فرسان 6 - باغ عبد العزيز 7 - كرواآن 8 - اشگهان 9 - لنبان 10 - ويدآباد . اين اسامى با آنچه كه حافظ ابو نعيم آورده هم از لحاظ تعداد و هم از لحاظ برخى اسامى اختلاف دارد و اينك ما در صدد رفع اين اختلافات و توضيح آن نيستيم . شايد به علت احداث حصار علاء الدوله در تعداد آنها تغييراتى داده شده است ، ولى در هر دو اين تعداد واژهء سنبلان مشترك است و اين همان است كه ما در صدد توضيح آن هستيم . واژه‌شناسى : در واژه‌شناسى اين نامواژه دو مسأله مطرح است . اولا اينكه سنبلان از چه نامواژه‌اى آمده است و ثانيا اينكه چمبلان چرا با آن يكى دانسته شده و چگونه در تصحيف به يكديگر تبديل شده‌اند . عموما تصور مىكنند سنبلان به چمبلان و چلمان تحريف و تصحيف شده است ، در حالىكه واژهء اصلى چمبلان است كه به سمبلان تغيير شكل يافته است و بايد دانست كه تلفظ صحيح اين واژه سنبل : ( Sonbol ) به ضم اول و ثالث ) نيست بلكه دو حرف پس از « سين » ساكن است و اين كلمه در اصل « سنبلان » تلفظ مىشود . به دليل اشتقاق چمبلان كه