محمد مهريار

104

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

تبديل مىشود و اساسا اين حرف در ميان حروف الفباى فارسى بسيار قابل تبديل است . « 1 » به همين دليل هم « ستاره » يا « استاره » كه صوت ديگرى از « ستاره » است به گونهء استارج در آمده است . استهلك Estahlak استهلك در حال حاضر در استان اصفهان ديهى است كوچك كه جمعيت آن برحسب آمارگيرى سال 1345 فقط 79 نفر برآورد شده با تقريبا 16 خانوار . اين ديه را در جمع ديه‌هاى دهستان « كنار رودخانه » گلپايگان به حساب آورده‌اند . از اينكه بگذريم در سرتاسر ايران به اين صورت محلهاى ديگرى وجود دارد مثل استهلك ( محلات ) ، استلك ( خمين و قزوين ) ، استلج ( قزوين ) و استلپشته ( محلات ) و امثال اينها . كثرت تعداد نامها براى نقاط مختلف در اطراف ايران ، كه تازه تمام آنها را هم ما نياورديم ، نشان مىدهد كه در پشت اين نام ، كه در ظاهر براى ما ناشناخته است ، واقعيت و معناى وسيع و گسترده‌اى وجود دارد . اين استهلك چه جايى است ديهى است كوچك در يكى از مراكز كهن تمدن و فرهنگ يعنى گلپايگان . همان‌طور كه از اين نام زيبا و كهن برمىآيد ، « 2 » اين جاى كوچك نشانى از تمدن كهن ندارد ، دور و بر آن نيز آثار قديمى نيست . مسجدى و حمامى و مدرسه‌اى و زراعت مختصرى و جمعيت كمى ، همين و همين . در اين دهستان نامهاى كهن كم نيست مثل اسفاجرد ، فغستان ، لالان ، ملازجان ، آزادان و غيره . كثرت وقوع نامهاى كهن در ناحيتى به ما مىگويد كه اين ناحيه از مراكز كهن حضارت ايران بوده است . اين مسأله نيز بسيار طبيعى است كه ناحيهء كهن ، نامهاى كهن و كهنه داشته باشد . در كتابهاى مسالك و ممالك و جغرافياى قديم اين نام را با فحص اجمالى نيافتم كه شايد به دليل كوچكى محل باشد . واژه‌شناسى : با دقت بيشتر در خود واژه فورا متوجه مىشويم كه اين واژه از دو جزء « استهل » و « ك » تركيب يافته . اگر از جزء دوم شروع كنيم بايد بگوييم جزء دوم علامت تصغير است يعنى « استل » كوچك يا « استهل » كوچك . بر روى واژهء « استل » لزوم ندارد كه

--> ( 1 ) - ن . ك . به : برهان قاطع ، ذيل « ه » وهامش مصحح و همچنين ديباچهء مؤلف . ( 2 ) - ن . ك . به : عنوان گلپايگان در اين كتاب .