مليله‌دوزى ظريف است . در اين سوى كلاهدوزى را مىبينيد كه سرگرم ساخت و پرداخت كلاه پوست ( پوست بره ) يا فينهء « 1 » ايرانى است ، و در آن سوى نانوائى را مشاهده مىكنيد كه ورقه‌هاى بزرگ خمير را به ديوارهء تنور ( تندور « 2 » ) گلى مى - چسباند . اين تنور چيزى نيست جز گودالى كه در آن سنگريزه پاشيده‌اند و اين ريگها حرارت را جذب مىكند و اين نانهاى بزرگ را مىپزد ، اما قيافهء مجدرى به نان مىدهد و از اينجاست كه اين نانها غالبا طعم شن و ريگ دارد . اكنون به خوبى مىتوان دانست كه چرا اين نانها « نان سنگك » خوانده مىشود . در مدت اقامتم در تبريز شيرينى و تزيينات پر زرق و برق فراوان به چشم مىخورد ، زيرا نوروز يا سال نو ايرانيان نزديك بود . در بازار واحد پولى كه هنگام معامله رد و بدل مىشود ، قران يا سكه‌هاى دو قرانى است كه دومى تقريبا برابر بيست سنت امريكايى است . يك قران مركب از بيست شاهى ، و هر شاهى معادل نيم سنت است . تومان عبارت است از ده قران يا چيزى كمتر از يك دلار ، با اينهمه سكهء يك تومانى عملا وجود ندارد مگر به صورت سكه - هاى كمياب طلا . هرچند بانك شاهنشاهى ايران اسكناسهايى كه داراى گراورهاى زيباست نشر كرده اما صرف نظر از طهران و تبريز در ساير شهرهاى ايران با تنزيل بسيارى مبادله مىشود . از اينجاست كه مسافر هنگام عزيمت بايد كيسه‌هاى سنگين پر از سكه‌هاى نقره با خود حمل كند و اين‌بار گران را به سر بار خود نهد . از آنجا كه تبريز مركز بازرگانى قسمت شمال غربى ايران و تجارت آن با اروپا روزافزون است بىمناسبت نيست كه چند كلمه‌اى دربارهء روابط بازرگانى ايران و ايالات متحده بنويسم 14 . عهدنامهء دوستى و تجارتى امريكا در 13 دسامبر 1856 ( برابر با 1273 هجرى قمرى ) بسته شد ، و يك سال بعد به مرحلهء اجرا درآمد . عبارت پردازى مقدمهء اين عهدنامه خواندنى است زيرا مشتمل بر القاب و عناوين شاه ايران است . و به همين سبب ترجمهء لفظ به لفظ آن را در اينجا مىآورم « 3 » : بسم اللّه الرحمن الرحيم « صورت عهدنامهء دولت ايران با دولت جمهوريهء ينگى دنياى شمالى .

--> ( 1 ) . مقصود از فينه كلاه معروف به كلاه ماهوتى است . م ( 2 ) . در آذربايجان تنور را تندور تلفظ مىكنند ، و مؤلف همين لفظ دوم را در كتاب خود آورده است . م ( 3 ) . در اينجا به جاى ترجمهء متن كتاب ، عين مطالب آغاز عهدنامه را از روى ناسخ التواريخ ، دورهء كامل تاريخ قاجاريه ، تأليف لسان الملك سپهر ، به اهتمام جهانگير قائم مقامى ، چاپ امير كبير ، تهران ، 1337 ، جلد 3 ، ص 376 آورده‌ايم . م